Pistlar

Kynjamunur á námsárangri í Reykjavík er fyrst og fremst í íslensku. Munurinn kemur afdráttarlaust fram í lesskimun í 2. bekk grunnskóla og er ekki nýr af nálinni. Kennarar vita þetta vel og misræmið kemur glöggt fram í alþjóðlegum greiningum. Í greiningu starfshóps borgarinnar um stráka og námsárangur kemur fram að einn sterkasti forspárþátturinn fyrir árangri í íslensku hjá bæði hjá stúlkum og drengjum er ánægja af lestri.

Ánægja af lestri

Ánægja af lestri er því lykilþáttur sem þarf að hafa í huga þegar við ræðum allt of hátt hlutfall ungmenna sem les sér ekki til gagns. Margir hafa nefnt að rafrænar bækur gætu vakið upp meiri ánægju og áhuga og leyst af hendi „drepleiðinlegar" námsbækur sem oft og tíðum eru úreltar. Aðrir benda réttilega á fjársvelti og að námsbókagerð megi ekki verða fyrir niðurskurði, þvert á móti þurfi að tryggja að áhugasamir og frjóir höfundar semji efni sem dragi fram staðreyndir með fallegum texta og myndum til að vekja áhuga. Í þessu ljósi þarf að benda á að ánægja af lestri var sterklega tengd árangri í rafrænu lestrarprófi PISA, þ.e. nemendur sem hafa aðgang að fjölbreyttu lesefni stóðu sig betur í rafrænum lestri og að þeir sem lesa mikið af rafrænu efni lesa einnig mikið af hefðbundnu efni. Niðurstöður benda þannig til þess að þeir sem lesa á annað borð styrkja sig með aðkomu aukinnar tækni og fjölbreytileika, en ekki endilega öfugt.

Lesum - strax við vögguna

Börn, strax frá fæðingu, elska bækur, sögur, vísur og rím. Lestur gefur börnum kost á nærveru við þá sem lesa, þau heyra hljóð sem heilinn er forritaður til að nema, þau sjá myndir, tölur, stafi og form og kynnast eigin tilfinningum í gegnum lesefnið. Fljótlega, nokkurra mánaða gömul, hlakka þau til að setjast niður t.d. fyrir svefntíma og sýna eftirvæntingu með hljóðum og hreyfingum. Að naga bókina eftir lestur og reyna að snúa henni við og jafnvel rífa er hluti af ánægjunni. Ánægjan fer ekki fram hjá neinum og þetta eru fyrstu skrefin í lestrarkennslu. Ef lestur og samskipti með orðum eru regluleg er líklegt að barnið, um eins árs gamalt, sé búið að læra öll þau hljóð sem það þarf að kunna til að tala íslensku. Fáir vaxa upp úr því að vilja hlusta á sögur, ljúka góðri bók, hlusta á góða sögu í útvarpi eða heyra lítinn leikþátt. Því eiga engin viðmið að vera um aldurstakmörk, við eigum að lesa upphátt fyrir börn á öllum aldri og sérstaklega þau sem eiga við leserfiðleika að stríða.

Lesa allir með sínum börnum?

Reiknum ekki með neinu öðru en okkur sjálfum til að laga það sem laga þarf í lestri barnanna okkar. Tölvur eru vissulega komnar til að vera og skólar og opinberir aðilar hafa skýr verkefni til að leysa vandann en það erum fyrst og fremst við sem stöndum

börnunum næst, foreldrarnir, sem skipta mestu máli í verkefninu að bæta læsi ungrar kynslóðar. Hvert og eitt okkar þarf að tryggja að börnin okkar, börn vina, barnabörn, frændur og frænkur læri að meta bækur, hafi ánægju af því að lesa og læri að njóta þeirrar gjafar sem það er að lesa sjálfur. Sumir velta eðlilega fyrir sér, eins uppteknir og þeir eru, hvort það hafi nokkur áhrif að lesa fyrir börn. Kannski eru þetta þeir foreldrar sem lesa lítið sjálfir og eiga erfitt með að lesa upphátt. Aðrir eru ekki af íslensku bergi brotnir og telja sig ekki lesa nógu vel. Sumir telja jafnvel að nýjustu tækin geti verið áhugaverðari og lærdómsríkari fyrir börnin en lestur bókar. Enn aðrir velta fyrir sér hvort lítið barn barn skilji yfirhöfuð nokkuð af því sem lesið er fyrir það.

Strax frá fæðingu

Ekki myndum við vilja bíða með að tala við barnið þar til það skilur allt sem sagt er? Og ekki sleppum við því að syngja fyrir börnin þar til þau geta sungið sjálf? Þvert á móti! Okkar verkefni er að minna aðra á að allir geti lesið, sagt vísur eða sögur fyrir börn og að við öll getum lagt okkar af mörkum. Mikilvægt er einnig að gera sér grein fyrir að hlutverki okkar er síður en svo lokið þó barnið byrji í skóla og hefji sitt formlega lestrarnám. Við fullorðna fókið erum fyrirmyndirnar. Sýnum þeim að við lesum líka, höfum bækur á náttborðinu og allt í kringum okkur. Barnið upplifir sterk áhrif þess að þú og þeir sem standa því næst sýni því og bókinni áhuga á sömu stundu og fær skýr skilaboð um að lestur sé hæfileiki sem sé þess virði að læra. Þátttaka okkar er mikilvæg og getur skipt sköpum. Notum stundir okkar með börnum til að lesa, segja sögur eða vísur og spjalla. Lesum fyrir öll börn, fjölbreytt efni, hvenær sem er og hvar sem er og gefum börnunum ánægju af lestri í vöggugjöf.

Sú var tíðin að piltur bað föður sinn að kenna sér að binda bindishnút. Nú fara ungir menn með skjótum hætti í smiðju Youtube sem kennir skref fyrir skref þetta vandasama verk. Prjónadella íslenskra kvenna hefur kennt mörgum að leita á sömu slóðir en fjölmörg myndbönd kenna affellingu og loftlykkju sem sparar ófá sporin til mömmu eða ömmu.

Á örfáum árum hefur ný tækni breytt því hvar börn og fullorðnir leita svara við spurningum. Mikið framboð upplýsinga á netinu gerir okkur kleift að nálgast þekkingu sem áður þurfti námskeið til að tileinka sér. Í þessu ljósi vakna margar spurningar um skipulag náms. Hefðbundin kennslustund í grunn- og framhaldsskóla felst oftast í kynningu kennara á nýju efni ásamt umræðu og verkefnavinnu ef tími vinnst til. Sumir fylgjast með og glósa. Aðrir ekki. Heimanámið felur í sér verkefni eins eða fleiri nemenda. Þessi leið hefur fest sig í sessi og myndin af kennaranum við töfluna er greypt í huga okkar allra.

Fyrirlesturinn heima
Með nýrri tækni hafa komið fram hugmyndir um eitthvað sem kalla mætti "speglaða kennslustund" (e. flipped classroom). Með speglaðri kennslustund er hefðbundinni uppsetningu kennslustundar snúið við. Aðferðinni er þannig beint frá því að kennarinn flytji fyrirlestra (innlögn) um efnið í að vinna fremur með hefðbundin heimaverkefni í kennslustundinni, t.d. dæmi eða stíla. Kennarinn færir sig þannig í auknu mæli í hlutverk þjálfarans og fær meiri tíma til að sinna einstaklingunum. Heimanámið breytist að sama skapi og nemendur horfa á fyrirlestur kennarans, eða efni sem hann setur fyrir, heima hjá sér á tölvu. Nemandinn horfir á fyrirlesturinn á sínum hraða og getur stöðvað þegar hann vill glósa eða hugsa. Mikilvægt er að hafa í huga að speglun er ekki sama og fjarnám. Samskipti nemenda í bekknum eru enn mikil og jafnvel meiri en áður þar sem heimanámið er nú unnið í bekknum.

Öðruvísi skóli?
Hlutverk kennarans breytist þegar speglun er notuð, úr hefðbundnara hlutverki fyrirlesara í leiðbeinanda. Flestir kennarar vilja meiri tíma til að leiðbeina nemendunum og sjá hvaða villur þeir gera fremur en að leiðrétta með rauðum penna. Fyrstu reynslusögur kennara erlendis frá af speglun segja af því að samskipti nemenda og kennara aukist talsvert. Kennarar segjast ná að svara fleiri spurningum, sjá nemendur hjálpa hver öðrum í meira mæli, sjá litla hópa myndast og sjá hratt hvað nemendurnir skilja og hvað ekki. Stærðfræðikennari á miðskólastigi segir kvíða barna hafa minnkað og að hún hafi meiri tíma til að vinna með nemendunum í að leysa verkefnin og æfa aðferðir. Áður hafði sami kennari lítinn tíma utan töflutíma til að æfa aðferðirnar sjálfar. Raunvísindakennarar sögðust geta boðið upp á minni fyrirlestra án fyrirvara með þessu nýja fyrirkomulagi þegar þeir sáu að fleiri en tveir voru fastir og gátu skýrt út það sem reyndist nemendunum þungt og hafði ekki komist til skila í fyrirlestrinum. Frásagnir eru að flestu leyti jákvæðar þó réttilega sé bent á að skipulag speglunar sé mismunandi út frá því efni sem kennt er, þeim aldri sem um er að ræða og því umhverfi sem börnin koma úr. Áhugavert er að heyra að foreldrasamtöl breytast úr því að ræða hvort nemandi sé þægur og hlusti í tímunum í að fara yfir hvort barnið skilji efnið og spyrji spurninga.

Að deila reynslu sinni
Hugmyndina um speglun kennslustundar ætti að skoða betur. Okkur ber skylda til að opna augun fyrir breytingum og gera tilraunir í skólum en játa jafnframt að við vitum of lítið um hvernig upplýsingatækni er notuð í skólum landsins. Við vitum um einstaka afbragðsverkefni, t.d. samkennslu í gegnum tölvur á Vesturlandi, en vitum minna um verkefnin sem gengu sæmilega eða illa. Nýlega bárust fréttir af verkefnum í Vogaskóla og hjá Hjallastefnunni þar sem nýta á spjaldtölvur. Mikilvægt er að þessar tilraunir verði metnar vandlega út frá settum markmiðum og reynslunni deilt. Rannsóknir sýna að kennarar þurfa að vera vel kunnugir nýrri tækni sem þeir innleiða en skv. TALIS rannsókn OECD á viðhorfum kennara segjast 60‐70% íslenskra kennara hafa mikla þörf fyrir aukna færni í að nýta sér upplýsingatækni við kennslu.

Endalaust spurningasuð
Breytingin á því hvar börn og unglingar leita svara er til frambúðar. Endalaust spurningasuð Ara til afa og ömmu í laginu góða mun minnka enda er líklegt að Ari finni skemmtilegri svör með myndum, tónlist og bröndurum mun hraðar í gegnum síma, tölvu og fésbók. Við fullorðnu þurfum að varast að okkar hefðbundna viðhorf til skóla og kennsluhátta sé hindrun þegar kemur að þróun skólastarfs.

Fyrir áhugasama er hér færsla með fróðleik um speglun.

Speglun kennslustundar er tilraun til þýðingar á enska heitinu flipped classroom.  Það hafa greinilega orðið uppi deilur um hvort sú hugtakanotkun sé eðlileg og lýsandi en hún virðist hafa orðið ofan á.  Ekki finnst mikið um rannsóknir á þessu fyrirbæri en það hlýtur að koma fljótt og örugglega fram hvernig þetta gengur vísindalega.

Það má segja að Kahn Academy hafi ýtt mörgum af stað enda til staðar alveg ógrynni af efni þar til að prófa án þess að kennarar þurfi að taka upp efni sjálfur.  Sumir kennarar byrjuðu á því að nota fyrirlestrana hans Kahn og meta hvort þetta virki.  Þeir sem hafa ekki skoðað Kahn Academy geta séð hlekki á fyrirlestur um verkefnið og án ágóða starfsemina sem hann er að búa til og síðan skoðað sjálfa síðu skólans þar sem aðeins einn starfsmaður, Kahn sjálfur, er kennari.

Hér beint fyrir neðan er hins vegar umræða sem er í gangi, sérstaklega í Bandaríkjunum, um speglun.  Þetta eru áhugaverðar greinar og einnig er von á bók frá tveimur kennurum um aðferðina.

Samskiptasíða
http://flipped-learning.com/

Lítið myndband um kennara sem speglaði.
http://www.youtube.com/watch?v=2H4RkudFzlc

Bresk grein um “flip”.
Think Tank: Flip-thinking - the new buzz word sweeping the US
http://www.telegraph.co.uk/finance/businessclub/7996379/Daniel-Pinks-Think-Tank-Flip-thinking-the-new-buzz-word-sweeping-the-US.html

Kanadísk grein um speglun:
http://educationnext.org/the-flipped-classroom/

Five Reasons I'm Not Flipping Over The Flipped Classroom
http://www.techlearning.com/Default.aspx?tabid=67&EntryId=3379

How the Flipped Classroom Is Radically Transforming Learning
http://www.thedailyriff.com/articles/how-the-flipped-classroom-is-radically-transforming-learning-536.php

The Flipped Class: Shedding light on the confusion, critique, and hype
http://www.thedailyriff.com/articles/the-flipped-class-shedding-light-on-the-confusion-critique-and-hype-801.php

The Flipped Class: Show Me the Data!
http://www.thedailyriff.com/articles/the-flipped-class-good-stuff-happens-715.php

Fróðleikur um Kahn Academy

Heimasíða Kahn skólans (2700 kennslumyndbönd og ný leið sem hjálpar kennurum að veita mjög markvisst eftirlit með því hvernig börnin ná árangri).
http://www.khanacademy.org/

Kahn með Ted fyrirlestur
http://www.youtube.com/watch?v=gM95HHI4gLk&feature=relmfu

Kahn hjá Carlie Rose
http://www.youtube.com/watch?v=fJFKE8kyz7w&feature=email 

Opinber kerfi í Evrópu, þar með talið á Íslandi, eru orðin of stór og of dýr. Þau hafa stækkað á undanförnum árum að því er virðist án mikillar fyrirstöðu. Nú er svo komið að þjónusta hins opinbera kostar meira en samfélagið stendur undir. Verkefnið fram undan felst í forgangsröðun og hagræðingu en á sama tíma þarf að leita leiða til að auka vöxt efnahagslífsins. Þetta samþykkja ekki allir og síst af öllum íslenskir vinstriflokkar sem velja frekar þá leið að ná í enn meiri fjármuni hjá skattgreiðendum og fyrirtækjum. Þær leiðir endurspegla fælni við skilgreiningar og stefnumótun um þjónustustig og hagræðingu.

Í niðursveiflu er brýnt að stjórnmálamenn hafi framtíðarsýn sem gefur skýr skilaboð til starfsmanna og þeirra sem þiggja þjónustu hins opinbera. Skilgreina þarf grunnþjónustu og ákveða hvaða þjónustu á að greiða úr sameiginlegum sjóðum og hverja ekki. Ég hef áður gagnrýnt meirihlutann í Reykjavík fyrir stefnuleysi og illa ígrundaðar ákvarðanir í leikskólamálum. Stefnuleysið endurspeglast einna helst í ósvöruðum spurningum varðandi framtíðina. Þetta eru erfiðar spurningar sem þarfnast fordómalausrar umræðu stjórnmálamanna.

Leikskóli frá 9 mánaða?

Ein stærsta spurningin sem ekki hefur verið svarað er framtíðarsýn borgarinnar varðandi leikskólagöngu allra yngstu barnanna í borginni. Leikskólakerfið í Reykjavík kostar í dag meira en rekstur Háskóla Íslands, svo dæmi sé tekið. Vissulega dýrmætt kerfi sem við viljum standa vörð um en er þeim eiginleika búið að vistun mjög ungra barna er langsamlega dýrust. Ástæðan er sú að það þarf hlutfallslega fleiri starfsmenn eftir því sem börnin eru yngri.

Kostnaðurinn vex hratt við vistun fyrir börn innan við tveggja ára. Sem dæmi má nefna að raunkostnaður við yngsta barn á leikskóla er um 180.000 kr. á mánuði á meðan 5 ára barn kostar „ekki nema" 108.000 kr. á mánuði. Foreldrar greiða hins vegar ekki nema 18.000 kr. upp í þennan kostnað að meðaltali á mánuði. Þar sem skattgreiðendur greiða stærsta hluta þessa kostnaðar hækkar kostnaður borgarinnar hratt þegar sífellt yngri og yngri börn eru tekin inn í leikskólakerfið. Þetta er hugsanlega ágætt en kostar augljóslega mikla fjármuni. Að auki hefur þessi þróun átt sér stað án mikillar umræðu og nánast alfarið án stefnumótandi ákvarðana.

Á Reykjavíkurborg að bjóða börnum frá 9 mánaða aldri upp á leikskólapláss? Eiga börn frá eins árs aldri að fá skipulagt faglegt starf allan daginn hjá kennurum með meistarapróf? Ætlum við að byggja áfram opinberar byggingar yfir yngri og yngri börn? Ætti borgin frekar að leggja meiri áherslu á ólíka og ódýrari valkosti fyrir þau yngstu, eins og ungbarnaleikskóla, dagforeldra eða greiðslur til foreldra sem borga þriðja aðila?

Hvert stefnir með fagfólk?

Kostnaður leikskólakerfisins er 70-80% launakostnaður. Flestir eru sammála um að launin ættu að vera hærri en það er ógerningur að ræða hagræðingu án þess að ræða um starfsfólk. Hvernig vill borgin stefna að því að meta og greiða sanngjörn laun fyrir þetta mikilvæga starf í kerfi sem stækkar sjálfkrafa en fær samt ekki frið frá niðurskurði? Hvernig á að vinna að markmiðum um fjölgun fagfólks þegar ekki er vitað hvert stefnir í undirbúningstíma fagstarfs, sveigjanleika kjarasamninga eða hver framtíðin er varðandi fækkun leikskólastjóra vegna sameininga?

Er sanngjarnt að foreldrar með börn hjá dagforeldrum eða heima fái lítinn eða engan stuðning úr sameiginlegum sjóðum borgarinnar á meðan jafngamalt barn á leikskóla fær margfalt meiri stuðning? Eiga þjónustugjöld að endurspegla kostnað við reksturinn á skýrari hátt? Verður ekki að huga að leiðum sem minnka þrýstinginn á dýrasta kostinn, leikskólann, heldur en að auka hann?

Stefnuleysi leiðir af sér flatan niðurskurð

Ef menn þora ekki að ræða spurningarnar að ofan er ljóst að flatur niðurskurður er eina leiðin til að bregðast við kröfu um hagræðingu. Hagræðing án stefnu leiðir af sér endalausan flatan niðurskurð sem hefur lamandi áhrif á framþróun, faglegan vöxt og gæði skólastarfs. Stefnumörkun er því ekki bara mikilvæg heldur afar brýn. Það er ekki seinna vænna að fá fram framtíðarsýn borgarinnar í þessum efnum, að sjálfsögðu með virkri aðkomu fulltrúa kennara, starfsmanna og foreldra.

Á leikskólum er unnið öflugt starf til þess að auka samskiptahæfni barna. Þó gerir enginn kröfu um að börn séu alltaf málefnaleg. Þau hafa ekki náð þroska til að skilja að setning eins og „þú ert fitubolla" er ómálefnaleg á meðan „það er erfitt að framreiða hollan mat fyrir 232 kr. á dag" telst málefnaleg fullyrðing. Þetta er skýringin á því að leikskólabörn segja „pabbi minn er sterkari en pabbi þinn" til að útkljá deilumál.

Þegar tekist er á í borgarstjórn Reykjavíkur gerir maður ráð fyrir að samræður séu málefnalegar. Yfirlýsingar eins og „þú átt heima á asnalegum stað" eiga ekki að koma málum við á nokkurn hátt. Það kom því á óvart að sjá grein eftir Oddnýju Sturludóttur í síðustu viku þar sem hún byrjar og endar á því að hnýta í hvar ég rek heimili. Er það þannig sem yfirmaður leikskólamála í Reykjavík vill takast á um málefni? Vill Oddný að ég svari með hnútukasti um hennar persónulegu hagi þegar ég fjalla um skólamál í Reykjavík? Stjórnmálamenn eru dottnir á skrambi lágt plan þegar þetta eru svörin við gagnrýni á störf þeirra.

Lausn borgarstjórans á vandamálum leikskólanna var að foreldrar keyptu meira af smokkum. Hópurinn sem stýrir Reykjavík olli miklum usla og óánægju meðal foreldra og starfsmanna leikskóla með vinnubrögðum í sameiningum leikskóla sem leiddu til mótmæla sem eiga sér vart fordæmi í borgarpólitíkinni. Sú vegferð minnir á storm í vatnsglasi því eftir öll lætin náði meintur sparnaður ekki einu prósenti af heildarútgjöldum leikskóla.

Hugsanlega er of seint fyrir grínframboð Jóns Gnarrs, og Samfylkinguna sem tryggði honum starf borgarstjóra, að grípa til þroskaðri svara en „pabbi minn er sterkari en pabbi þinn". Hugsanlega er það niðurstaða Oddnýjar að Reykvíkingar geti ekki tekið hana alvarlega. Ef ekki, væri gott skref að leggja rökræðuhefð leikskólabarna til hliðar. Jafnvel þótt málstaðurinn sé flókinn eða illverjanlegur.

Greinin birtisti í Fréttablaðinu 15. desember og er svargrein við grein Oddnýjar Sturludóttur nokkrum dögum áður.  Hægt er að lesa grein Oddnýjar hér: http://www.visir.is/med-kvedju-til-barcelona/article/2011712109991

Besti flokkurinn og Samfylkingin hafa einbeitt sér sérstaklega að því að hræra í leikskólakerfi borgarinnar frá því þau tóku við stjórn í fyrra. Enginn málaflokkur á að vera undanskilinn hagræðingu, en reynslan hefur sýnt að hagræðing fylgir fáum aðgerðum meirihlutans. Þeim, sem þekkja til leikskólastarfs í borginni, ofbýður hvað stefnuleysið er algjört.

Stefnuleysið lýsir sér í ákvörðunum án markmiða og því að mikilvægum spurningum er ekki svarað. Spurningum eins og hvort foreldrar ættu að greiða sambærileg gjöld fyrir leikskólapláss og dagforeldrapláss. Í dag er allt að 300% munur á þessum tveimur þjónustuleiðum. Ekki fást heldur svör við því hvaða stefnu eigi að fylgja í matarmálum leikskólabarna en þess má geta að leikskólabörnum er gefið að borða fyrir 232 kr. á dag. Sá rétti upp hönd sem veit hvernig á að lækka þann kostnað.

Hagræðing sem engu skilar

Sjálfstætt leikskólasvið hefur verið bitbein á milli flokka í borgarstjórn en meirihlutinn varpaði orðinu leikskóli fyrir róða í sumar þegar leikskólasvið hvarf inn í nýtt skóla- og frístundasvið. Í kjölfarið létu af störfum öflugir fagmenn í yfirstjórn leikskóla borgarinnar. Nú hallar verulega á leikskólana og breytingarnar hafa reynst mikil blóðtaka fyrir þá. Með öllu er óljóst hvaða fjármunir sparast með þessari leikfimi.

Á sama tíma voru 24 leikskólar sameinaðir í ellefu, þrátt fyrir hörð mótmæli. Stjórn félags leikskólakennara fordæmdi vinnubrögðin og mótmælti harðlega. Vinnubrögðin voru hroðvirknisleg og sameiningar settar af stað án nokkurs fyrirvara. Sem betur fer eru stjórnendur sameinuðu skólanna með mikla reynslu og kalla ekki allt ömmu sína. Uppákomurnar í kjölfarið hafa verið flóknar og margir skólanna glíma við að sameina gjörólíkar áherslur og skipulag. Það hlýtur að vera þreytandi að vera leikskólakennari og heyra stjórnmálamenn hrósa starfi sínu í hástert en fá síðan vanhugsaðar breytingar yfir sig með offorsi.

Og hver er afraksturinn af þessum umbyltingum? Eftir að fagsviðið neyddist til að skila afkomuviðvörun var ljóst að niðurstaðan var sú sem varað hafði verið við. Hagræðingin reyndist engin fyrir grunnskóla og einungis 0,7% af rekstri leikskóla. Að auki verður að hafa í huga að ekki hafa verið gefnar upplýsingar um kostnaðinn sem fallið hefur til vegna breytinganna.

Getnaðarvarnir til bjargar?

Með réttu var mikill þungi settur í að koma öllum börnum fæddum 2009 inn á leikskóla á þessu ári en sá árgangur er stór. Þessu fylgdi mikið álag og þýddi að stækka þurfti marga leikskóla á sama tíma og verið var að sameina, hagræða og leggja niður leikskólasvið.

Þjónustutryggingin sem hjálpaði mörgum var lögð niður og ekkert gert til að lækka greiðslur foreldra fyrir dagforeldraþjónustu þrátt fyrir að kostnaður við hvert rými hjá dagforeldri sé mun minni en við leikskólapláss. Síðar kom í ljós að margir skólar höfðu bæði pláss og starfsfólk til að bjóða að auki yngri börnum, fæddum 2010, pláss á þessu ári. Meirihlutinn hafnaði að taka þau börn inn og enn hafa ekki fengist skýringar á þeim skrípaleik sem átti sér stað í fjölmiðlum í kjölfar frétta um þessi lausu pláss. Fulltrúar Besta flokksins komu fram og sögðu ranglega að alltaf væru geymdir tugir plássa til þess að mæta óvæntum uppákomum! Borgarstjóri sagði að börn fædd 2010 yrðu ekki innrituð fyrr en á næsta ári og nefndi í furðulegri ræðu að það væri mjög dýrt að eiga börn og benti „fólki á þann möguleika að nota smokkinn, getnaðarvarnir og ófrjósemisaðgerðir". Ég get fullvissað Jón Gnarr um að þessi málaflokkur er ekkert grín og að það er ekki tilviljun að málshátturinn „lengi býr að fyrstu gerð" varð til.

Meirihlutinn hækkar laun með því að lækka laun

Rúsínan í pylsuendanum er svo launalækkun leikskólakennara. Fyrir stuttu kom formaður borgarráðs fram og varði ákvörðun borgarinnar um að leggja af svokallað neysluhlé leikskólakennara en starfsmenn njóta ekki hefðbundins matarhlés frá vinnu. Dagur B. Eggertsson fór með rangt mál þegar hann sagði að kjarasamningar fælu í sér að greiðslur fyrir neysluhlé færðust inn í grunnlaun í áföngum. Ekkert slíkt er í nýjum kjarasamningi og með ólíkindum að einn æðsti stjórnandi borgarinnar segi að fjármagna þurfi betri kjör leikskólakennara með því að rýra kjör þeirra.

Skýrt stefnuleysi

Vandræðagangur meirihlutans í leikskólamálum kristallaðist í því að daginn eftir skýringar á launalækkunum sendi borgin frá sér yfirlýsingu um að innrita ætti á næstu dögum börn fædd 2010, réttum tveimur vikum eftir að borgarstjóri sagðist ekkert geta gert annað en að bjóða upp á smokka fyrir foreldra. Veit einhver hvert þessi meirihluti stefnir með leikskólastarf í borginni?

Í marga mánuði hafa borist fréttir af síversnandi stöðu ríkja Evrópusambandsins. Ástandið hjá mörgum þeirra minnir ískyggilega á okkar eigin stöðu sumarið 2008, nokkrum mánuðum áður en íslensku bankarnir fóru í þrot. Bankar á meginlandi Evrópu eiga í miklum vandræðum með fjármögnun og fjölmörg ríki fá ekki lán nema á afarkjörum. Í ljósi þess hversu mörg ríki standa nú illa er vert að íhuga gegndarlausar yfirlýsingar um að hugmyndafræði stjórnmálaflokka sé um að kenna hvernig fór á Íslandi. Formenn núverandi stjórnarflokka hafa útskýrt í upphrópunarstíl ástæður hrunsins og ítrekað vísað til stefnu þeirra stjórnmálaflokka sem áður stýrðu landi og þjóð. Í lok árs 2008, þegar Ísland var eina landið sem hafði lent í verulegum vandræðum, hljómuðu þessar kenningar mögulega trúverðugar. Þremur árum seinna eru þær kjánalegar og þarfnast endurskoðunar. Ástæða þess að auðvelt er að afsanna kenningarnar er að fleiri sýni hafa litið dagsins ljós, svo notuð séu hugtök vísindamanna eins og jarðfræðinga.

Hver stjórnaði hvar?
Um síðustu helgi beið Sósíalistaflokkur Zapatero afhroð í kosningum á Spáni. Sá flokkur er til vinstri og réð ríkjum frá 2004. Vinstrimönnum er kennt um afleita stöðu Spánverja sem standa frammi fyrir miklum efnahagsþrengingum og atvinnuleysi. Miðjuflokkur, með stuðning frá hægri og vinstri til skiptis, réð ríkjum á Írlandi í tugi ára þar til kreppan skall formlega á. Sú ríkisstjórn ákvað að ríkið skyldi ábyrgjast allar skuldir írskra banka en Írar máttu í framhaldinu leita sér erlendrar aðstoðar. Í Grikklandi hefur Papandreou, formaður Sósíalistaflokksins, nýlega sagt af sér sem forsætisráðherra vegna skuldastöðu gríska ríkisins. Hann varð ekki forsætisráðherra fyrr en 2009 en frá 2004 hafði hægri miðjuflokkur stýrt ríkisstjórninni. Grískir stjórnmálaflokkar hafa aldrei tekist á við gegndarlausa spillingu sem þar hefur ríkt. Í Portúgal hafa sósíalistar verið við völd í áratugi. Einungis nokkrir mánuðir eru frá því að Portúgalar fetuðu í fótspor Íra og Grikkja og leituðu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Hægrimenn í Portúgal nota nú sömu rök og vinstrimenn á Íslandi, en með öfugum formerkjum. Ítalía, hagkerfi sem er of stórt til að bjarga og of stórt til að falla, stendur frammi fyrir skelfilegum niðurskurði og endurskipulagningu. Hægrimenn, undir forystu Berlusconis, hafa stjórnað Ítalíu í áratug og ekki tekist á við mikla spillingu í viðskiptalífi og stjórnmálum.

Sökudólgar til hægri?
Það hljómar ekki gáfulega að útskýra hremmingar þessara landa með yfirlýsingum um hægri- eða vinstristefnu stjórnmálaflokka. Eina leiðin til að gera slíkt er að horfa einangrað á hvert land og láta eins og hin löndin séu ekki til. Það gera forystumenn ríkisstjórnar okkar við hvert tækifæri og telja vandræðin á Íslandi skýrast af hægri hugmyndafræði. Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra sagði fyrr á árinu að tími Samfylkingarinnar hefði komið þegar „óstjórn og sóun Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks undir gunnfána frjálshyggjunnar leið undir lok á Íslandi með skelfilegum afleiðingum". Á nýlegum landsfundi Samfylkingar sagði Jóhanna einnig að sömu flokkar væru ekki stjórntækir fyrr en þeir breyttu „um stefnu í þeim grundvallarmálum sem hruninu ollu". Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, var á svipuðum slóðum á landsfundi VG í haust og sagði VG hafa varað við „meðan íslensku þjóðarskútunni var siglt á fullri ferð á strandstað hægristefnunnar".

Þýskaland er landið sem á að bjarga öðrum evrulöndum úr skuldakreppunni. Í samhengi við upphrópanir Steingríms og Jóhönnu um að allt sé frjálshyggju að kenna mætti allt eins fullyrða, álíka gáfulega, að sterk staða Þýskalands sé tilkomin vegna þess að þar sé kona í forystu stjórnmálanna.

Ef ekki hægristefna, hvað þá?
Einfaldar skýringar á okkar stöðu og annarra Evrópuríkja eru ekki til. Vitlausar viðskiptahugmyndir og hegðun banka á Íslandi, spár manna á Írlandi og Spáni um þróun fasteignaverðs og spilling í Grikklandi og á Ítalíu eru sennilegar skýringar. Þó er eitt sem öll þessi lönd áttu sameiginlegt. Í þeim öllum hefur þjónusta hins opinbera vaxið úr hófi fram. Í góðærinu sem á undan gekk reyndist auðvelt að fjármagna vöxtinn með sköttum og aukinni skuldsetningu. Nú þegar kreppir að reynist illmögulegt hvort heldur sem er að vaxa út úr vandanum eða draga nógu hratt saman útgjöld til að laga skuldastöðuna.

Verkefnið fram undan er hið sama hjá öllum þessum löndum og mun felast í niðurskurði, hagræðingu og áherslu á vöxt efnahagslífsins. Forgangsröðunin verður unnin í pólitísku samhengi einstakra landa en mun reynast afar erfið stjórnmálamönnum sem þurfa að sækjast eftir endurkjöri. Ríkisstjórnir sem þora að taka erfiðar ákvarðanir og leggja áherslu á uppbyggingu efnahagslífsins eru þær sem munu sjá hvað skjótastan bata. Hugsanlega skiptir þá máli hvort menn hugsa til hægri eða vinstri.

Menntamálaráðherra breytti reglum um forgang í framhaldsskóla til hins verra árið 2010. Í stað þess að nemendur sem stóðu sig best nytu forgangs í óskaskóla nýtur nú sá hluti nemenda forgangs sem er heppnastur með lögheimili. Fyrir utan að vera líkast til brot á lögum leiðir breytingin til minni samkeppni milli nemenda og milli skóla. Minni samkeppni leiðir að öllu jöfnu af sér lélegra skólakerfi. Einna helst geta nemendur sem standa sig síður í skóla en búa á rétta staðnum hagnast á breytingunni auk þess sem starfsmenn ráðuneytis menntamála þurfa að leggja á sig mun minni vinnu við að raða niður í skólana. Nemendur sem að jafnaði gætu gert betur leggja minna á sig þegar rétt heimilisfang veitir þeim forgang.

Gegn fjölbreytileika og metnaði
Eðlilega hafa fá rök komið fram um kosti þess að heppilegt heimilisfang sé mikilvægari eiginleiki í fari nemenda við val skólanna á nemendum en árangur. Katrín Jakobsdóttir ráðherra skrifaði grein í vor þar sem hún sagði ljóst að stærri hópur nemenda sæki nú framhaldsskóla í nágrenni heimilis en áður, en að það hljóti að teljast „sanngjarnt, uppfylli þeir skilyrði til skólavistar" og spyr „af hverju ætti að vísa þessum nemendum í skóla fjarri heimili og jafnvel sæta óvissu um skólavist vegna smávægilegs munar á einkunnum".

Hvaða skilaboð eru þetta önnur en að litlu máli skipti hvernig þú stendur þig í skóla?

Svandís Svavarsdóttir, starfandi menntamálaráðherra undanfarna mánuði, opinberaði skýrt stefnu Vinstri grænna með breytingunni. Svandísi fannst einfaldlega ófært að ákveðnir skólar á Íslandi gætu valið úr bestu nemendunum. Hún segir í viðtali að það sé „forgangsatriði að tryggja öllum nýnemum skólavist og auka jafnframt fjölbreytni í námsframboði. Því marki verður tæpast náð ef skólar standa aðeins opnir nemendum sem náð hafa hæstum meðaleinkunnum við lok grunnskóla".

Þetta er misskilningur hjá Svandísi. Forgangur vegna búsetu tryggir ekki nemendum skólavist á betri hátt en áður. Forgangur vegna lögheimilis breytir hvorki fjölda nemenda né fjölda skólaplássa. Úthlutunin breytir einungis því að nemendum sem standa sig síður er gert auðveldara að velja sér skóla og skólar sem ekki eru eins eftirsóttir af grunnskólanemendum fylla öll sín pláss. Þetta þýðir einnig að fleiri nemendur vita fyrirfram að þeir þurfa að leggja minna á sig til að komast inn í skóla sem þá langar í. Það ýtir undir minni metnað meðal nemenda unglingadeilda og veitir minna aðhald þeim framhaldsskólum sem ekki eru eftirsóttir, hvaða ástæður sem kunna að vera þar að baki.

Jafnræðisregla brotin?
Alvarlegt er að með innleiðingu pólitískrar sýnar Vinstri grænna er jafnræðisregla stjórnarskrár líklega brotin. Forgangsreglurnar fela í sér mismunun á grundvelli búsetu. Nemendur innan hverfis fá forgang umfram nemendur utan hverfis þó þeir hafi slakari einkunnir. Þannig hefur nemandi úr Lækjarskóla í Hafnarfirði minni möguleika en nemandi úr Hlíðaskóla á að komast inn í MH, jafnvel þó að nemandinn úr Hafnarfirði hafi betra námsmat.

Afleiðingarnar
Svo óréttlátar reglur geta haft alvarlegar afleiðingar til skemmri og lengri tíma. Skilaboðin eru að nemendur þurfi að leggja minna á sig til að fá inni í hverfaskóla og þurfi lítið að kynna sér ólíkt framboð framhaldsskóla. Búið er að minnka það val sem var áður í boði en nú má aðeins velja um tvo skóla í stað fjögurra áður. Ráðuneytið hvetur auk þess skólastjóra eindregið til að ráðleggja nemendum að „hafa annan þeirra þann skóla sem á að veita þeim forgang". Unglingarnir hætta því ekki á að setja tvo óskaskóla utan hverfis sem fyrsta og annað val því þá aukast líkur á þeir komist hvergi að. Í þessu ljósi er hjákátlegt af menntamálaráðherra að birta tölur um að betur gangi að bjóða nemendum framhaldsskóla en áður því tölurnar eru með öllu ósambærilegar.

Margir framhaldsskólar falla þess heldur ekki inn í hugmyndir um hverfaskóla. Iðnskólinn í Reykjavík og Borgarholtsskóli hljóta að þurfa að sækja sér nemendur alls staðar að. Annað dæmi er Verzlunarskólinn, en Ingi Ólafsson skólameistari benti á að skólinn væri Verzlunarskóli Íslands en ekki Verzlunarskóli Kringluhverfis. Mjög líklegt er að reglan dragi úr sérhæfingarmöguleikum íslenskra framhaldsskóla.

Með forgangsreglum sem byggja á búsetu fremur en árangri draga Vinstri grænir úr metnaði nemenda og hafna um leið fjölbreytileika, sérstöðu og samkeppni milli framhaldsskóla landsins. Í stað þess að bjóða nemendum nám við hæfi eins og lög gera ráð fyrir verður niðurstaðan einsleitara framhaldsskólakerfi sem passar fáum öðrum en heimsmynd fullorðinna í Vinstri grænum.

Ráðuneyti menntamála er æðsta stjórn menntamála. Í 10 ár hafa legið fyrir greiningar um lestrarvandann, sem er vafalítið undirrót mikils brottfalls í framhaldsskólum og ýmissa félagslegra vandamála. Svandís Svavarsdóttir, sitjandi menntamálaráðherra, sagði í umræðum um skýrsluna á Alþingi að ráðuneytið hefði „óskað eftir því við Námsmatsstofnun að fá sambærilega greiningu unna fyrir alla grunnskóla í landinu". Þetta er óþarfi enda tími greininga löngu liðinn. Staðan liggur fyrir. Ráðuneytið verður að setja af stað markvissar aðgerðir til að fjölga verulega unglingum sem lesa sér til gagns, aðgerðir sem eru mælanlegar, vel skilgreindar og auðframkvæmanlegar í stað fleiri umræðufunda eða óskýrra skilaboða. Slíkar aðgerðir eru til og hafa skilað árangri. Næst skal nefna sveitarfélögin. Reykjavíkurborg hefur samþykkt allar tíu tillögur starfshópsins. Tillögurnar miða m.a. að markvissari eftirfylgni barna sem sem glíma við lestrarerfiðleika. Í dag eru mælingar í 2., 4., 7., og 10. bekk ekki nýttar til að tryggja að börn sem mælast slök í lestri nái sér upp úr hjólförunum. Hægt er að sjá strax í öðrum bekk hverjir þurfa aðstoð, en með inngripum þarf að tryggja að þeir hafi bætt sig í fjórða bekk og geti í síðasta lagi lesið sér til gagns í sjöunda bekk. Einnig var samþykkt að búa til fyrirlestra fyrir kennara á tölvutæku formi sem fjalla um tölvuheim ungmenna. Við verðum öll að skilja betur þann síbreytilega heim sem börnin okkar búa við og sækja fast í. Um 60-70% kennara telja sig þurfa mikla starfsþróun í færni í upplýsingatækni við kennslu en of lítil þekking á síbreytilegum tölvuheimi hefur áhrif á hugmyndir okkar um áhuga barna. Bókasöfn og bókakostur eru svo lykilþáttur í auknum árangri og ber að varast niðurskurð þar. Heldur ætti að hvetja börn til að heimsækja bókasöfnin, en 33% drengja og 67% stúlkna 18 ára og yngri eiga bókasafnsskírteini í Reykjavík.

Verkefni skóla og foreldra

Allir skólar í Reykjavík fá sérstaka kynjagreiningu á stöðu sinni út frá árangri. Þeir skólar sem dragast aftur úr geta með þessum upplýsingum breytt vinnubrögðum, fengið stuðning og bætt stöðu nemenda sinna út frá sinni stefnu. Skólar geta t.d. sett fleiri klukkustundir í lestur, unnið meira með hljóðfræði og aukið þjálfun líkt og Hermundur Sigmundsson, prófessor í sálfræði, bendir á. Að auki þarf skólafólk að ræða niðurstöður í samhengi við breytingar sl. ára frá stýrðum kennsluháttum í aukið uppgötvunarnám.

Foreldrar eru mikilvægasti hlekkurinn í lífi og árangri barna sinna. Best er að lesa fyrir börnin, lesa með þeim, ræða um hvað þau lesa og vera góð fyrirmynd. Setja þarf markmið í lestri með börnunum og fá stuðning hjá kennurum um hvað sé raunhæft. Foreldrar verða að fá ítarlegri upplýsingar um stöðu barna sinna. Mikilvægt er að gagnrýna ekki hvaða efni börn velja því ánægja af lestri er einn mikilvægasti áhrifaþátturinn í árangri. Andrés Önd, Skúli skelfir, íþróttasíður eða texti á netinu, allt dugar ef það vekur áhuga og hjálpar barni að kynnast töfraheimi bóka. Hafa þarf í huga að börn sem eiga erfitt með lestur bóka eiga erfitt með lestur alls texta, líka texta í tölvu.

Ráðherra grípi boltann

Sem formaður starfshópsins skora ég á menntamálaráðherra að grípa boltann. Menntamálaráðherra verður að leiða sókn gegn lélegri lestrarkunnáttu. Lestrarkunnátta er algjört grundvallaratriði, illa læs einstaklingur á erfitt uppdráttar í námi og möguleikar hans á vinnumarkaði takmarkast. Við verðum að ráðast í skýrar aðgerðir með mælanlegum markmiðum sem fjölgar þeim sem lesa sér til gagns og ánægju. Mikilvægast af öllu er að umræðan sofni ekki, eina ferðina enn, og að við vöknum ekki við næstu skýrslu sem sýnir óbreytta eða versnandi stöðu. Sýnum í verki að við viljum áfram vera í fremstu röð sem bókmenntaþjóð þar sem slagorð um læsi Íslendinga eru ekki einungis orðin tóm.

Í menntaráði í dag voru kynntar niðurstöður starfshóps um drengi og námsárangur.  Skýrsla hópsins og skýrslur Námsmatsstofnunar og Skólapúlsins fyrir starfshópinn eru aðgengilegar á www.strakar.wordpress.com og stefnan er að sú síða verði lifandi samskiptavettvangur fyrir kennara, foreldra og fræðimenn um niðurstöðurnar.  Allar tillögur starfshópsins voru samþykktar og settar í farveg.

Foreldrar barna í Reykjavík eru steinhissa. Þeir lögðu á sig mikla vinnu við gerð umsagna um tillögur meirihluta Samfylkingar og Besta flokksins um samrekstur leikskóla, grunnskóla og frístundaheimila. Niðurstaða foreldra er afgerandi en 90% umsagna þeirra voru neikvæðar. 12.000 foreldrar skrifuðu undir mótmæli við tillögunum. Foreldrar gerðu ráð fyrir að mark yrði á þeim tekið og að á þá yrði hlustað. Besti flokkurinn og Samfylkingin í borginni kunna hins vegar ekki að hlusta. Sjónarmið foreldra voru einfaldlega virt að vettugi.

Líklegt má telja að traust foreldra á stjórnun skólamála í Reykjavík hafi dvínað við slíka framkomu. Skeytingarleysi meirihlutans gagnvart vel ígrunduðum rökum foreldra er algjört og tilfinningin sú að rök séu ekki tekin gild eftir að málin eru komin á skrið.

Þeir sem leggjast yfir áform meirihlutans sjá fljótt að ætlunin er að ráðast í flókið verkefni sem ólíklegt verður til að skila áþreifanlegum árangri. Miðað við umfang verkefnisins er ljóst að vonir meirihlutans um áætlaða hagræðingu eru hverfandi, en verkefnið er sannarlega ekki lítið.

Ákveðið hefur verið að 24 leikskólar sameinist frá og með 1. júlí og úr verði 11 skólar. Í einu hverfi, sem ekki hefur enn verið upplýst um hvar er, mun yfirstjórn grunnskóla og starfsfólk frístundaheimila sameinast. Á næstu tveimur árum verða auk þess 14 grunnskólar staddir í ferli sameiningar auk þess sem öll frístundaheimili sameinast grunnskólum. Meirihlutinn taldi einnig rétt í síðustu viku, líkast til til að lágmarka líkur á árangri, að segja upp fræðslustjóra og sviðsstjóra leikskólasviðs án fyrirvara og án samráðs við nokkurn hlutaðeigandi. Auk þessa verður farið í sameiningar á tómstunda-, mennta- og leikskólasviði. Sem sagt; baklandið sem þyrfti að styðja sameiningarvinnuna hefur verið sett í uppnám.

Og hver er svo áætlaður árangur af allri þessari umstöflun og raski? Allir eru sammála um, að slepptum borgarfulltrúum meirihlutans, að faglegur ávinningur sé enginn. Það er því ástæðulaust að fjalla frekar um þann þátt. Fjárhagslegi ávinningurinn sem liggur til grundvallar ákvörðuninni er áætlaður hálft prósent af heildarútgjöldum leikskóla-, mennta-, íþrótta- og tómstundasviðs. Hálft prósent. Þetta er það lítið að líkast til verður ógerlegt að svo mikið sem mæla ávinninginn eftir 2-3 ár þegar horft verður til baka.

Sem dæmi má nefna að fjárhagslegur ávinningur af sameiningu frístundar, grunn- og leikskóla er áætlaður 18 milljónir á ársgrundvelli. Einnig má nefna að hagræðing af sameiningu frístundaheimila og grunnskóla er enn óstaðfest þar sem forsendur liggja ekki fyrir. Líklegast verður sú hagræðing engin. Rúsínan í þessum myglaða pylsuenda er síðan að nauðsynlegt var talið að grípa til blekkinga þar sem um 35% af þessu hálfa prósenti er til komið vegna “sparnaðar” á innri leigu bygginga sem aldrei stóð til að byggja.

Sérkapítuli í þessu máli öllu er sá mikli greinarmunur sem gerður er á leikskólum og grunnskólum og faglegu starfi þessara ólíku skólastiga, en leikskólarnir bera hitann og þungann af breytingunum. Leikskólarnir fá enginn rök fyrir því hvers vegna þeirra hugmyndafræði er talin eiga samleið innbyrðis sem geri skólana hæfa til sameiningar. Samt er “eitt parið” undanskilið á þeim forsendum að þeirra hugmyndafræði sé innbyrðis ólík. Skilaboðin eru að hugmyndafræði leikskóla sé léttvægari en grunnskóla og frístundaheimila. Og ekki er á bætandi að mitt í þessu mikla breytingarferli keppast leikskólastjórar við að bjóða stærsta árgang Íslandssögunnar velkominn í haust með tilheyrandi viðbyggingum og breytingum.

Allir skilja að það þarf að spara. Færa má sterk rök fyrir því að skólakerfið sé sá þáttur starfsemi Reykjavíkurborgar sem hvað best þurfi að verja á tímum kreppu og samdráttar. Nauðsynlegt er að forgangsraða öðrum verkefnum til að slíkt sé gerlegt. Íbúum borgarinnar finnst að það hljóti að vera mögulegt að skoða málin upp á nýtt þar sem þeirra sjónarmið fái notið sín.

Hlutverk okkar borgarfulltrúa er að hlusta á þessi sjónarmið og vinna með foreldrum við að ákveða hvaða verkefni eigi að njóta forgangs í rekstri borgarinnar á krepputímum og hver ekki. Meirihluta Samfylkingar og Besta flokks hefur því miður mistekist hrapalega í þessu hlutverki sínu. Þeir skella skollaeyrunum við skoðunum foreldra í Reykjavík.

Greinin birtist í Morgunblaðinu 21. apríl 2011.

Góður maður lét hafa eftir sér forðum að samlegðaráhrif væru eins og fljúgandi furðuhlutir; allir vita hvað það er en enginn hefur séð þá. Þetta verður ágætt að hafa í huga seinna í dag þegar skýrsla starfshóps um tækifæri í samrekstri og sameiningu leikskóla, grunnskóla og frístundaheimila verður kynnt.

Niðurstaða starfshópsins staðfestir nákvæmlega það að samlegðaráhrif eru yfirleitt meiri í orði en á borði. Af þessum sökum sá undirrituð, sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í hópnum, sig tilneydda til að sitja hjá við afgreiðslu skýrslunnar. Þegar öllu er til tjaldað ætlar vinnuhópurinn að sameiningar skóla sem lagðar eru til lækki heildarútgjöld leikskóla, grunnskóla og frístundaheimila ekki nema um hálft prósent þegar hún er komin fram að fullu árið 2014. Slík hagræðing réttlætir engan veginn það rask og óróa sem óumflýjanlegt er í skólum og frístundaheimilum borgarinnar í kjölfarið.

Í dag anda einhverjir foreldrar og starfsmenn léttar og fagna að óvissutímabili sé lokið en aðrir horfa fram á breytingar og óvissutímabil. Foreldrar upplifðu starf hópsins sem ógegnsætt og þeim fannst, skiljanlega, sem ekkert samráð hefði verið haft við þá í vinnu starfshópsins. Það er vonandi að meirihlutanum í Reykjavík gangi betur í þeirri vinnu sem nú fer í hönd í að framfylgja þeim breytingum sem lagt er upp með í tillögum þeirra. Þá verður nauðsynlegt að foreldrar fái mun meiri aðkomu að upplýsingum, bæði faglegum og fjárhagslegum, auk þess sem tekið verði tillit til þeirra athugasemda sem fram komu í upplýsingaferlinu til þessa.

Fyrir liggur mikil vinna starfshópsins og embættismanna. Þessi vinna er að mörgu leyti mikilvæg. 

Í fyrsta lagi leiðir vinnan í ljós að ýmis tækifæri eru fyrir hendi í samstarfi milli skóla. Ýmis tækifæri sem fram komu munu eflaust leiða saman stjórnendur til samstarfs og innleiðingu verkefna frá fagsviðum. 

Í öðru lagi leiddi starf hópsins í ljós illa nýtt húsnæði skóla og frístundaheimila sem hægt væri að nýta betur og fresta þannig nýfjárfestingum í einhvern tíma. Þessa greiningu ætti að festa í sessi sem verklag til að nýta betur eignir borgarinnar. 

Í þriðja lagi er ljóst að tilraunir í skólastarfi, t.d. með samrekstri stofnana, hafa í för með sér að hægt er að rannsaka hvernig lágmarka eigi tortryggni á milli fagaðila og hindranir vegna ólíkra kjara. 

Í fjórða lagi er með þessu starfi ljóst að sameining skólastofnana skilar ekki mikilli hagræðingu og erfitt að tryggja að hagræðingin skili sér til lengri tíma. 

Að lokum er ljóst að raunveruleg hagræðing, sé það markmiðið, verður ekki í skólakerfinu nema starfsfólki fækki að einhverju marki.

Börnin í borginni eiga heimtingu á því að stjórnmálamenn skoði öll þau tækifæri til hagræðingar sem hafa ekki bein áhrif á þau eða skaða þeirra náms- og starfsumhverfi. Fyrst og fremst hefur verkefnið verið nauðsynlegt til að greina fjárhagslegan ávinning enda lítill faglegur ávinningur af sameiningu og samrekstri. Sá faglegi ávinningur sem var ein af forsendum verkefnisins er enn óskilgreindur og órannsakaður. Farsælast hefði verið að viðurkenna í skýrslunni að enginn trygging sé fyrir því að faglegur ávinningur náist fram með sameiningu skóla.

Búast má við talsverðu raski á skólastarfi þegar stofnanir verða sameinaðar. Þetta á kannski sérstaklega við ef unnið verður í óþökk og andstöðu starfsmanna, foreldra og stjórnenda. Hætt er við að tímabundið skapist órói og ótti vegna árekstra og átaka í sameiningu starfsumhverfis ólíkra stétta sem nú sameinast og hafi þannig áhrif á að börn og nemendur verði síður í fyrirrúmi í skóla- og frístundastarfi. Sá hlutfallslega litli fjárhagslegi ávinningur sem af þessu hlýst er því dýru verði keyptur.

Merkilegasta niðurstaðan úr ofangreindri vinnu er eflaust sú að flatur niðurskurður á sviðum borgarinnar sem meirihlutinn ætlar sér að vinna eftir er ekki lengur í boði. Löngu tímabært er að taka erfiða umræðu um forgangsröðun þeirra verkefna sem Reykjavíkurborg niðurgreiðir á einn eða annan hátt. Sú umræða er óumflýjanleg og krefst pólitískrar framsýni og samráðs við íbúa og starfsfólk. Því miður skortir pólitískt þor og kjark hjá ráðamönnum í Reykjavík til að hægt sé að taka þá umræðu.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 3. mars 2011.

Viðtal í Sunnudagsblaði Morgunblaðsins, 27. febrúar 2011 sem Kolbrún Bergþórsdóttir tók.

Viðtalið á PDF formi - smella hér.

Ný hugsun í skólamálum

Enginn veit hver heildarstefna skólastarfs í landinu er, segir Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir, borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins. Hún segir þörf á nýrri hugsun og fastmótaðri skólastefnu. 

Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir, borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, segir að fastmótaða stefnu skorti í skólamálum og hagsmunir nemandans séu ekki hafðir að leiðarljósi.

„Meginvandinn er tvenns konar. Annars vegar sá að menntamálin njóta ekki nógu mikils forgangs þegar opinberu fé er úthlutað. Hins vegar er menntakerfið of dýrt,“ segir Þorbjörg Helga. „Ein meinsemdin felst að mínu mati í samningum við kennara, þar sem lögð hefur verið áhersla á ýmislegt annað en launahækkanir, eins og kennsluafslætti og meiri undirbúningstíma fyrir kennara. Þetta hefur gert að verkum að samningsaðilar hafa hvorugir fengið það sem þeir vilja, kennarar hafa lægri laun en ella og kerfið er mjög ósveigjanlegt. Önnur meinsemd felst í því að ólík öfl vinna ítrekað hvert gegn öðru. Til dæmis liggja nú fyrir drög að breytingum á grunnskólalögum sem ganga alveg á skjön við aðgerðir sveitarstjórna.

Stjórnmál, hagsmunaárekstrar innan stjórnkerfis og pólitík innan stéttarfélaga hafa áhrif á skólamál og hin endanlega ákvörðun er ekki tekin með hagsmuni nemenda að leiðarljósi. Enginn veit hver heildarstefna skólastarfs í landinu er. Ég myndi vilja sjá alla hagsmunaaðila leggjast á eitt og marka stefnu fyrir skólakerfið í heild og vinna leynt og ljóst eftir henni. Þetta er ekki gert og við sitjum uppi með mjög dýrt og ómarkvisst menntakerfi einfaldlega vegna þess að þessa fastmótuðu stefnu vantar.“

Hvað er til ráða? 

„Það gengur ekki að laga núverandi kerfi, það verður að hugsa það upp á nýtt og fyrst og fremst út frá þörfum nemandans. Í sameiginlegri skólastefnu fyrir landið þurfa að felast mælanleg markmið. Kerfið í heild sinni – ráðuneyti, stofnanir, fræðsluskrifstofur, sveitarstjórnir, stéttarfélög og foreldrar – einbeitir sér ekki að nemandanum eða hvernig honum er best borgið. Það kemur í hlut kennarans inni í skólastofunni að standa vaktina meðan allt kerfið er í innbyrðis reiptogi og vagninn hreyfist ekki. Ég er viss um að margir kennarar dæsa yfir endalausum stefnubreytingum sem ganga í berhögg hver við aðra.“

Pólitísk markmið en ekki hagsmunir nemenda

Þú segir að í menntamálum séu hagsmunir nemandans ekki hafðir að leiðarljósi. Af hverju segirðu það?

„Það er einfaldlega þannig að alltof sjaldan spyrja menn sig hvort þeir séu að taka ákvarðanir út frá hagsmunum nemandans. Mér finnst ég oft greina að pólitísk markmið, stofnanaleg markmið eða kjaraleg markmið ráði för fremur en hagsmunir nemandans. Og þar að auki er líklegt að þessir ólíku aðilar skilgreini hagsmuni nemandans á mismunandi hátt. Það er til dæmis engin skýr sönnun fyrir því að ákvörðun um fimm ára kennaranám leikog grunnskólakennara sé hagur nemandans. Varla er hverfaforgangur framhaldsskólans hagur nemandans því þar skiptir meira máli hvar nemandinn býr en að hann standi sig vel.

Afnám samræmdra prófa er annað dæmi sem nú endurspeglast í flóknum útreikningum framhaldsskólanna við inntöku nemenda. Sá niðurskurður sem nú á að ráðast í er enn eitt dæmi. Er verið að skera niður eða samreka skóla með miklum tilkostnaði og raski vegna þess að stjórnmálamenn hafa ekki dug til að takast á við erfiðari breytingar eins og ákvæði kjarasamninga eða laga? Lítil sem engin umræða fer fram um hvert við stefnum og því verður hagræðingin ómarkviss. Ég held að stjórnmálamenn séu oft á tíðum of skammsýnir og miði við kjörtímabil fremur en framtíðaráætlanir.“

Hver er þá mesti hagur nemandans?

„Hagsmunir nemandans felast í að eiga stuðning einstaklinga sem gæta þess að hann njóti þess besta í umhverfi og námi. Þessir einstaklingar eru foreldrarnir. Ég hef sagt við foreldra að þeir séu þrýstihópur barnsins síns. Nú stendur yfir mikill niðurskurður í menntamálum og foreldrar eru duglegir að fylgjast með því í hvað peningarnir fara. Foreldrar verða að standa þessa vakt, bæði í góðæri og kreppu.

Foreldrar láta sér vitanlega mjög annt um börn sín en það er ekki nóg að hugsa bara um eigið barn. Foreldrar þurfa að sameinast á öflugan hátt og miklu fleiri þurfa að huga að hag barnanna. Þegar kemur að menntamálum skortir hópa sem passa upp á börnin. Í íþróttafélögum og í menningarmálum eru sterkir hagsmunahópar. Til dæmis er til hagsmunahópur fyrir meistaraflokka í fótbolta. Samfok og Heimili og skóli hafa verið að eflast en hingað til hafa forsvarsmenn þeirra samtaka einbeitt sér að því að ná eyrum stjórnmálamanna með því að skrifa greinar. Þessir forsvarsmenn þurfa að sitja við hlið stjórnmálamanna þegar ákvarðanir um úthlutun peninga eru teknar og gæta þannig hagsmuna skjólstæðinga sinna.

Foreldrar eiga að skipta sér af forgangsröðuninni sjálfri, ekki bara hvernig eigi að skera niður heldur hvort.“

Einstaklingsmiðað nám ekki framkvæmanlegt

Nú er stöðugt talað um einstaklingsmiðað nám. En ef nemandinn er að verða útundan eins og þú segir þá er námið varla einstaklingsmiðað?

„Einstaklingsmiðað nám er óskýrt hugtak og ekki framkvæmanlegt í raun að mínu mati, nema þegar kemur að sérkennslu. Er það til dæmis vitnisburður um einstaklingsmiðað nám að 24 prósent drengja í tíunda bekk geti ekki lesið sér til gagns, eins og ný PISA-könnun leiðir í ljós? PISAkönnunin sýnir líka að við stöndum okkur illa í að styðja við góða nemendur. Nám verður hvorki einstaklingsmiðað né markvisst fyrr en allir eru að toga reipið í rétta átt og þegar allir sem koma að kennslu vita í hvaða átt skal halda.

Það kemur líka í ljós í könnun á vegum OECD að íslenskir kennarar og skólastjórnendur líta ekki á árangur nemenda á prófum sem nokkuð sem þeir geti nýtt til að þróa skólanámskrár og kennsluáætlanir. Þeim finnst próf ekki skipta mjög miklu máli. Við þurfum að huga að því hvort við séum að fara of mikið inn í kennslufræðilega pólitík í staðinn fyrir að hugsa um það hvernig börnunum líður og gengur. Við eigum ekki að vera hrædd við mælingar á því.“

Kannanir sýna að drengjum líður ekki nógu vel í skóla. Hvað er til ráða?

„Ég stýri hópi í borginni sem er að skoða stöðu drengja sérstaklega og mun skila skýrslu í mars eða apríl. Íslenskir kennarar eru yst á skalanum í OECD-löndunum í svonefndri hugsmíðahyggju, sem þýðir að þeir eru hlynntastir uppgötvunarnámi. Strákum finnst þetta mjög óþægilegt því þeir vilja hafa markmið, sjá tölur og árangur. Strákum leiðist meira í skóla og það þarf að rýna í það af hverju þeim leiðist strax þegar þeir byrja í sex ára bekk og af hverju leiðinn eykst eftir það. Stelpur eru svo mjög kvíðnar í skóla um unglingsaldur, sem er mikið áhyggjuefni. Í ljós kemur líka þegar einkunnir eru rýndar að þá skiptir ánægja af lestri miklu máli fyrir bæði kynin og hefur áhrif á heildarnámsárangur.

Annað sem við veltum fyrir okkur er tölvuheimur drengja. Við lifum á tölvuöld en upplýsingatæknin er ekki á jafnmiklum hraða inni í skólastofunni og hún er í samfélaginu. Þar af leiðandi upplifa strákar mikinn hraða heima hjá sér þegar þeir eru að spila í tölvu en finnst allt í skólastofunni ganga mjög hægt fyrir sig.“

Þarf ekki gríðarlega mikið samhent átak til að laga allt það sem þú hefur verið að ræða í þessu viðtali?

„Jú, draumur minn er að hópur hagsmunaaðila marki stefnu til tíu ára í senn og setji markmið sem hægt er að ná. Ég hef trú á að hægt sé að laga margt í kerfinu ef við náum sátt um sameiginlega sýn. Ef við samþykkjum forgangsröðun til menntamála og nokkuð dýrt menntakerfi þá verðum við að samþykkja mælingu á því og hver ávinningurinn er.“

En hvað með árangur skóla, skiptir máli hvaða skólar eru bestir?

„Að mínu mati skiptir það máli. Ekki bara til að segja foreldrum að þeir hafi valið góða skóla fyrir börnin sín heldur líka til að styrkja þá skóla sem eru ekki jafngóðir. Ef við opinberum ekki hvernig staðan er í lélegu skólunum getum við ekki réttlætt aukið fjármagn til þeirra. Ég er til dæmis bundin trúnaði um það hvaða skólar eru bestir í Reykjavík og hverjir eru verstir. Það hjálpar ekki lökustu skólunum. Og það er ekki til hagsbóta fyrir nemandann.“

Stolt af Hönnu Birnu

Hvaðan sprettur áhugi þinn á menntamálum?

„Ég hef alltaf haft skoðanir á þeim en varð ekki pólitísk fyrr en ég kom heim úr meistaranámi í námssálarfræði. Þá áttaði ég mig á því að hér voru menntamálin svo til eingöngu á hendi hins opinbera. Valdið var hjá stjórnmálamönnum sem þýddi að ég þurfti að taka þátt í pólitík til að hafa áhrif. Ég fann að í skólamálum átti ég samleið með Sjálfstæðisflokknum vegna stefnu flokksins um valfrelsi einstaklingsins. Ég held reyndar að skólapólitík Sjálfstæðisflokksins hafi verið föst í viðjum umræðu um einkarekna skóla of lengi, en sem betur fer er það að breytast. Og ég hellti mér út í pólitíkina, vann fyrst í Háskólanum í Reykjavík, svo í menntamálaráðuneytinu og samhliða fór ég að skipta mér af málefnastarfinu. Eitt leiddi af öðru og nú er ég að klára mitt fimmta ár sem borgarfulltrúi.“

Nú er Sjálfstæðisflokkurinn í minnihluta í borgarstjórn. Hvernig gengur samstarfið við Besta flokkinn og Samfylkinguna?

„Ég hef orðið fyrir miklum vonbrigðum með þennan meirihluta. Ég hélt sannast sagna að Besti flokkurinn myndi koma með nýjar hugmyndir eða halda áfram að þróa stefnu Hönnu Birnu Kristjánsdóttur um samvinnu allra flokka. Það varð ekki. Ég er stolt af þeim breytingum á stjórnmálum sem Hanna Birna leiddi og ég er viss um að sagan mun dæma þær sem stór skref í átt að nýjum vinnubrögðum.

Meirihlutinn talar um að breyta stjórnkerfinu og sameina skóla en hefur enga stefnu að leiðarljósi. Þar af leiðandi gengur það verkefni illa. Meirihlutinn nýtir sér ekki að við í borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins erum tilbúin til samstarfs. Við fáum að koma að einstökum verkefnum en fáum ekki að leggja okkar af mörkum til að skapa nauðsynlega heildarmynd. Meirihlutinn er í fastur í gömlum hjólförum. Ég er sannfærð um að borgarmálin gengju betur ef allir flokkar ynnu í sameiningu, sátt ríkti um það hvaða skref ætti að taka og stefnan væri ljós. Þá myndum við öll verða að slaka á vissum pólitískum markmiðum og gera málamiðlanir, en í staðinn fengju borgarbúar rólegri og átakaminni stjórnmál og sýnilegur árangur yrði meiri. Á erfiðum tímum eigum við einmitt að vinna á þennan hátt.“

Greinin birtist í Morgunblaðinu 27. febrúar 2011.

Besti flokkurinn og Samfylkingin eru alltaf að segja að sorp hafi minnkað um 20% á undanförnum árum. Vegna þess var f. 2 árum (02.09) herferð til að hvetja íbúa til að fækka tunnum - svo að íbúar gætu sparað. Nú á að nota sömu rök fyrir því að sækja tunnur sjaldnar. Þetta þýðir að þær fjölskyldur sem spöruðu þurfa að kaupa sér aftur sömu tunnu og þær losuðu sig við.

Segjum bara satt, þetta er minni þjónusta og meiri gjöld.

Auglýsingin var send á öll heimili í febrúar 2009.

Sérkennsla er viðkvæmasta þjónusta sem Reykjavíkurborg veitir í leik- og grunnskólum og fjárhagsáætlun Besta flokksins og Samfylkingarinnar sýnir 9% niðurskurð.  Svona mikil hagræðing mun ekki nást með einhverjum skipulagsbreytingum enda er umræddur fjárhagsliður samsettur úr úthlutunum fjár til barna með greiningar eftir skýrum flokkunum og svo vegna launa til sérkennara.  Ég fullyrði að 9% hagræðing mun bitna beint á þjónustu við börn.

Í tillögum að fjárhagsáætlun borgarinnar sem lögð er fram í dag verður þetta staðfest. Áætlað er að kostnaður vegna sérkennslu í leik- og grunnskólum borgarinnar fer um 185 milljónir fram úr áætlun á 2010 og nemur í lok árs 1290 milljónum. Í nýrri fjárhagsáætlun er reiknað með að verja litlu minna til sérkennslu á næsta ári eða 1255 milljónum. Þetta segir þó ekki alla söguna því kostnaður fer að fram úr áætlun (sem skýrist af miklu fleiri greiningum og aukinni fagþekkingu og menntun starfsfólks) á næsta ári líka ef núverandi kerfi greininga og úthlutana helst óbreytt. Ef miða ætti við áætlanir að öllu óbreyttu ætti kostnaður við sérkennslu að vera 125 milljón krónum hærri eða 1375 milljónir. Það er því ljóst að úthlutunarkerfi greininga mun breytast á nýju ári. Það er líka mikilvægt að benda á að þessi hagræðing næst einungis að hluta seinna hluta árs vegna þess að í fyrsta lagi eru hagræðingartillögurekki komnar fram og alfarið óræddar og í öðru lagi vegna skipulags grunnskóla sem hefur það að verkum að reglur breytast að hausti.  Þetta hefur í för með sér að hagræðingin skellur enn harðar á ársgrundvelli.

Þetta hafa borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokks og Vinstri grænna ítrekað gagnrýnt í menntaráði á óformlegum og formlegum fundum, nú síðast þegar 9 mánaða uppgjör var lagt fram. Við bentum á að búist sé við að nemendum með greiningu fjölgi um áfram níu prósent á milli ára og taka ætti tillit til þess í fjárhagáætlun. Það sé ekki gert og því sé þetta falinn niðurskurður. 

Það lítur því út fyrir að hart sé vegið að sérkennslu í leik- og grunnskólum í nýrri fjárhagsáætlun borgarinnar. Niðurskurðinn er hvergi sýnilegur því framúrkeyrslan er svo mikil á milli ára. Það er mjög gagnrýnivert að þessar upplýsingar séu ekki uppi á borðum. Foreldrar og sérfræðingar hafa í gegnum árin barist fyrir því að fá stuðninginn aukinn en nú stefnir í niðurskurð. Nú verða foreldrar og sérfræðingar að fylgjast vel með hvar hagræðingin skellur.

Tillögur að reglum mannréttindaráðs um samskipti skóla og trúfélaga eru í heild sinni hið furðulegasta mál og kemur öllum er fjallað hafa um á óvart. Í fyrsta lagi endurspeglar tillaga meirihluta mannréttindaráðs ekki umburðarlyndi eða jafnræði heldur einkennist hún af miðstýringu og boðvaldi. Í öðru lagi eru þessar róttæku reglur aðeins unnar á grundvelli 22 kvartana sem hafa borist mannréttindaskrifstofu úr skólakerfi sem þjónar rúmlega 20.000 nemendum. Í þriðja lagi er samvinna og samstarf við skóla og trúfélög engin. Á auðveldan hátt hefði verið hægt að vanda betur til verka með því að ná fram víðtækri samstöðu við foreldra, kennara og starfsmenn skóla, nemendur, fræðimenn, þjóðkirkju og trúar- og lífsskoðunarfélög með það að markmiði að leggja mat á hvort ástæða sé til þess að endurmeta samstarf trúar- og lífsskoðunarfélaga við grunnskóla og leikskóla í Reykjavík. Í fjórða lagi gengur sú hugsun í tillögunni um boð og bönn gegn þeirri hugmyndafræði sem búið er að innleiða í skólasamfélagið í mörg ár, að skólinn hafi mikið sjálfstæði og að stofnanir, félög og fyrirtæki í hverju hverfi vinni náið með skólasamfélaginu. Tillögurnar nú útiloka einn lykilþátttakanda í þessu mikilvæga samstarfi og fela í sér vantraust á starfsfólk skólanna, sem hingað til hefur verið treyst til að virða mörk skóla og samstarfsaðila.

Dæmin um samstarf stofnana og starfsemi trúar- og lífsskoðunarhópa á skólatíma eru fjölmörg og uppbyggileg og fela ekki í sér trúboð. Dæmi eru um að skólar brautskrái elstu nemendur við hátíðlega athöfn í kirkju sem er í næsta húsi, að starfsmenn kirkju kynni fyrir leikskólabörnum hvað er að gerast í kirkjunni á daginn þar sem börnin sjá reglulega líkfylgd frá leiksvæði sínu og samstarf kirkju og skóla um nafnlaus framlög til að greiða niður matargjöld barna sem eiga um sárt að binda.

Með tillögum meirihluta Samfylkingar og Besta flokksins verður allt slíkt samstarf bannað. Fjölmörg önnur dæmi eru um persónuleg, vinaleg og félagsleg tengsl kirkju og skóla auk þess sem tengsl kristinnar trúar og íslenskrar menningar hafa um aldir verið svo samofin að erfitt er og óæskilegt að draga línu þar á milli.

Borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafa lýst yfir andstöðu við fram komna tillögu mannréttindaráðs og telja skýrslu mennta- og leikskólasviðs frá 2007 um samstarf kirkju og skóla vera afar góðan ramma um samstarf þessara aðila. Þar er gengið út frá því að starfsfólk beggja aðila noti heilbrigða skynsemi og að „samskipti leik- og grunnskóla við trúar- og lífsskoðunarhópa einkennist af skilningi og virðingu fyrir hlutverki hvorir annarra. Stofnanir eru meðvitaðar um ólíkar forsendur fyrir starfi hvorar annarrar og virða þau lög, reglur og samþykktir sem í gildi eru fyrir þessar stofnanir og samfélagið í heild.“

Greinin birtist í Morgunblaðinu 1. desember 2010

Það er vont þegar stefnu vantar í stefnumótandi plögg.  Fjárhagsáætlun borgarinnar er dæmi um slíkt plagg. Áætlunin gefur borgarbúum engin skýr skilaboð um stefnu meirihluta Besta flokksins og Samfylkingarinnar næstu árin.  Skilaboðin eru óútfærð, óskýr og hreint út sagt út og suður.

Langtímastefnan kemur hvergi fram.  Enginn veit, hvorki kjörnir fulltrúar né starfsmenn, hvaða rekstrarþætti á að verja umfram aðra.  Ekkert er fjallað um atvinnu eða atvinnuleysi. Engar útfærslur sjást varðandi framkvæmdir sem Dagur B. Eggertsson þó gagnrýndi hvað harðast að vantaði í síðustu fjárhagsáætlun. Dagur talaði þá um “framkvæmdastopp” þó framkvæmt væri fyrir 10 milljarða. “Hagvöxtur í Reykjavík” hefur jafnvel ekki verið skilgreindur en Dagur fjallaði ótæpilega um það óskýra fyrirbæri í kosningabaráttunni. Ekki er metið hvað hækkaðir skattar og gjöld á fjölskyldur komi til með að kosta samtals þótt nánast allt sé hækkað sem hægt er að hækka. Engin skýr lína kemur fram um hvort eigi að verja störf eða ekki og starfsmenn sitja uppi með ógrynni af óútfærðum hagræðingartillögum sem samtals nema u.þ.b. einum milljarði króna á ársgrundvelli. Það eina sem er útfært í þaula er hvernig seilast eigi dýpra í tóma vasa borgarbúa.

Meirihlutinn setur ekki fram leiðbeinandi línur í fjárhagsáætlanagerðinni um hvernig skuli haga samrekstri í þjónustu eins og t.d. skóla. Ekki er heldur búið að ákveða hvernig á að hagræða í sérkennslu, forföllum eða langtímaveikindum í leik- og grunnskólum.  Ekkert er enn ákveðið um hvernig eigi að skipuleggja hagræðingu í ráðhúsinu.

Í stuttu máli er fjárhagsáætlun meirihlutans fullkomlega ókláruð. Rúsínan í pylsuendanum er síðan að hið svokallaða gat sem Besti flokkurinn og Samfylking ætla sér að loka hefur stækkað á ótrúlegan hátt með útgjaldaliðnum “ófyrirséð fé” sem stækkar nú í tæpan milljarð. “Ófyrirséð fé” er óbundinn liður í áætluninni og er til að mæta ýmsum uppákomum, dekurverkefnum eða verkefnum sem meirihlutinn vill takast á við á nýju ári.  Sannarlega alls konar.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 3. desember 2010

Besti flokkurinn bókaði eftirfarandi á fundi Borgarráðs í gær:

"Besti flokkurinn óskar að bóka að það vanti áfengisstefnu í Reykjavíkurborg, og bendir á að um bann við reykingum á vínveitingastöðum ríki almenn ánægja.

Liggur því við að næsta rökrétta skref verði að banna áfengi inni á þessum stöðum, þar sem áfengisneysla hefur margar og alvarlegar afleiðingar í för með sér."

Vigdís, fífldjarfa framboðið var afar innilegt innlegg inn í kvennafrídaginn og sýndi daglegar áskoranir kosningabaráttu Vigdísar glögglega. Ég var ekki nema 8 ára þegar Vigdís var kjörin en ég man vel eftir miklu stolti, ég vissi að þetta voru sérstök tímamót. Ég veit betur núna hversu mikil fyrirmynd Vigdís var mér og er, en ekki síður hversu marga múra hún braut í jafnréttisbaráttunni. Múrar sem við munum stundum ekki eftir að hafi verið til staðar.

,,Ég kynni því betur að þar [á Bessastöðum] mætti gestum höfðinglegur karl, húsbóndi heimilisins á bæjarhellu, hann byði til stofu, þar gengi fram virðuleg íslenzk kona, sem byði gesti velkomna og veitti þeim góðgerðir, gegndi sem ætið sínu göfuga húsmóðurhlutverki" skrifaði Valgarð L. Jónsson fyrir forsetakosningar 1980.  Umræðan um hlutverk maka á Bessastöðum var á allra vörum eftir að Vigdís bauð sig fram og opinberaði skoðanir margra á hlutverki kvenna í samfélaginu.  Íslendingar ræddu þetta bæði opinberlega í ræðu og riti en ekki síður í samtölum sín á milli og líklega hafa jafnvel stuðningsmenn Vigdísar haft sínar efasemdir.  Á síðustu dögum baráttunnar hittust svo frambjóðendur í sjónvarpssal.  Þar sögðu mótframbjóðendur Vigdísar Pétur, Guðlaugur og Albert sínar skoðanir og töldu allir að starfið væri vissulega fyrir tvo einstaklinga, að stjórnarskráin talaði um maka forseta, að makinn þyrfti að hugsa um öll samkvæmin, þyrfti að sinna embættiserindum sem forseti kæmist ekki í og að þeim myndi leiðast ef ekki væri maki á Bessastöðum. Á þessum mætu herrum sást að vel var búið að undirbúa hvað mátti segja og hvað ekki.

Nú þrjátíu árum síðar finnst okkur þessi umræða vera kjánaleg.  Hún var samt sannarlega ekki kjánaleg þá og var hluti af þeim múrum jafnréttisbaráttunnar sem Vigdís braut niður fyrir okkur hinar.  Hægt er að segja að umræða sem þessi sé nánast horfin - að minnsta kosti opinberlega.

Eftir 30 ár sjáum við vonandi skýrt hvaða múrar hafa hrunið sem eru ósýnilegir nú.  Vonandi verða þeir þeir síðustu sem brjóta þarf niður og hægt verði að segja að jafnrétti hafi náðst fyrir "dætur þessa lands".

Af hverju eru ekki fleiri ungbarnarólur á leikvöllum? Getur borgin ekki sett niður brettagarða fyrir unglinga? Hvar eru trimmtækin við hlaupaleiðir? Þurfa að vera eins leiktæki á öllum leikvöllum? Hvernig eiga eldri borgarar að geta sótt þjónustu gangandi ef þeir geta ekki hvílt sig á bekk á leiðinni? Mega hundarnir hvergi vera? Fjölmargir íbúar spyrja þessara réttmætu spurninga og borgarfulltrúar hafa til margra ára ekki getað svarað öðruvísi en að ganga í einstök mál. Úr verður óskipulögð borg opinna svæða sem tekur tillit til margra að litlu leyti, sumra að engu leyti, og á mismunandi hátt í ólíkum hverfum.

Tillaga um gerð leikjastefnu Reykjavíkur var samþykkt í umhverfis- og samgönguráði í júní 2009. Tillagan gerði ráð fyrir að unnið væri að breskri og hollenskri fyrirmynd. Samkvæmt henni er núverandi notkun svæða, gönguleiða og leiktækja í hverju hverfi skoðuð. Íbúafundir eru haldnir um hvað vantar og sérstök skoðun fer fram á þörfum hópa eins og til dæmis eldri borgara, unglinga og hundaeigenda. Nú þegar liggur fyrir fyrsta úttekt á Vesturbænum. Hún leiddi m.a. í ljós nauðsyn þess að tryggja öruggar gönguleiðir að vinsælum svæðum. Næsta verkefni er samtal við íbúa um þarfir ólíkra hópa og skráning á því hvernig íbúar nota eða nota ekki núverandi svæði.

Þegar illa stendur á í fjármálum eru líkur á að dýrmæt svæði borgarinnar drabbist niður. Viðhald er skorið við nögl og endurnýjun leiktækja í lágmarki. Þá er mikilvægara en áður að hafa skýra stefnu um hvernig eigi að verja því fé sem til er. Borgarstjórn Reykjavíkur og hverfisráðin þurfa að setja kraft í að vinna þessa leikjastefnu áfram. Forgangsröðun fjárfestinga munu þá grundvallast á vel útfærðri leikjastefnu. Slíkt getur til dæmis leitt til þess að íbúar sameinist um að efla verulega eitt opið leiksvæði á kostnað nokkurra lítilla svæða. Þannig vinnst fjármagn til fjárfestinga og viðhalds og betri sátt um leiksvæði borgarinnar. 

Greinin birtist í Fréttablaðinu 3. september 2010

Þórður Ingi Guðjónsson ritar grein í Fréttablaðið 5. júní þar sem hann leggur út af úrslitum borgarstjórnarkosninganna og telur þau sýna að stjórnmálamenn hafi misst tengslin við kjósendur sína. Dæmið sem hann velur til að endurspegla þá kenningu sína eru breytingar sem gerðar voru á svokölluðum systkinaforgangi – reglu sem kvað á um að börn sem áttu systkini sem hefðu eikskólavist skyldu hafa forgang að vist í sama leikskóla fram yfir eldri börn. Þar sem umræðan um systkinaforgang hefur verið á villigötum, og jafnvel sá misskilningur uppi að systkini fái ekki að vera saman í skólum, er mikilvægt að árétta hér að barn getur ávallt komist í leikskóla eldra systkinis eftir kennitöluröð.

Fullyrðing Þórðar, um að borgarfulltrúar hafi með breytingunni tekið mið af „þröngum sjónarmiðum“ eigingjarnra foreldra fram yfir sjálfsögð réttindi systkina og foreldra þeirra, er röng. Reglan um systkinaforgang var afnumin 2008 þar sem hún var talin ganga í berhögg við jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar. Stuttu áður höfðu ný lög um leikskóla tekið gildi þar sem fyrir lágu fyrirmæli um að viðhafa bæri jafnrétti í öllu leikskólastarfi, auk þess sem hagur og velferð barna skyldu höfð að leiðarljósi í öllu slíku starfi.

Hjá leikskólum Reykjavíkurborgar er ávallt leitast við að vista systkini í sama leikskóla, bæði þeim og foreldrum þeirra til hagsbóta. Reglan um systkinaforgang var á sínum tíma innleidd til þess. Í krafti hennar gátu börn sem fædd eru seint á árinu komist fyrr að en börn sem fædd eru fyrr sama ár.  Stundum munaði næstum heilu ári enda mesta hreyfingin á plássum þegar 5 ára börnin flytjast yfir í grunnskóla. Mikið var kvartað yfir þessu fyrirkomulagi og spurt um réttmæti þess að yngri börn kæmust fram yfir eldri börn. Foreldrar barna sem fóru aftar í röð vegna forgangsins þurftu þannig að bíða eftir plássi á leikskóla og kvörtuðu yfir því að forgangurinn gengi gegn reglum borgarinnar þar sem segir að börn innritist í leikskólann eftir kennitölu, þ.e. að þau elstu gangi fyrir. Að auki gerðist það stundum að yngra barn komst fram fyrir kennitöluröð vegna systkinis sem útskrifast myndi strax og hið yngra fengi pláss. Þeir foreldrar sem gerðu athugasemdir við þessar reglur voru í ljósi þessa hvorki eigingjarnir né höfðu þröng sjónarmið að leiðarljósi.

Snemma á þessu ári var leitað álits borgarlögmanns á réttmæti systkinaforgangs. Í áliti hans frá 26. apríl sl. segir: „.. skýrt er kveðið á um það í lögum um leikskóla að velferð og hagur barna skuli hafður að leiðarljósi í öllu starfi. Það á einnig við um hvernig börnum skuli forgangsraðað á biðlista eftir leikskólavist. Þar skiptir mestu þörf barna fyrir leikskólavist miðað við aldur þeirra og þroska enda óumdeilt að mikilvægt er fyrir þroska barna að þau komist sem fyrst í leikskóla ... Þetta sjónarmið er gegnumgangandi leiðarljós i öllu leikskólastarfi. Eðlilegasta og óumdeildasta reglan við forgangsröðun barna að leikskólavist er aldur barna. Frávik frá þeirri reglu verða því almennt að styðjast við önnur og ríkari sjónarmið, s.s. ef barn glímir við þroskafrávik eða aðrar félagslegar aðstæður sem réttlæt geta frávik frá þeirri meginreglu að aldur ráði forgangi að leikskóladvöl. Reglan um systkinaforgang virðist fyrst og fremst til þess fallin að mæta hagsmunum foreldra ... og verður varla fundin stoð í sérlegum hagsmunum viðkomandi barna, umfram hagsmuni annarra barna sem ekki hafa leikskólavist".

Þó jafnræðisreglan sé höfð í heiðri er eftir fremsta megni leitast við að vista systkini í sama leikskóla. Forgangur verður hins vegar alltaf umdeildur og því verða stjórnvöld hverju sinni að vanda mjög til verka til að jafnræðis sé gætt og velferð sérhvers barns ráði mestu. Þó stöðugt sé deilt á stjórnmálamenn þessa dagana vegna misgóðra verka þá er í þessu tilfelli seint hægt að segja að borgarfulltrúar séu ekki í tengslum við raunveruleikann. Ný borgarstjórn tekur nú við og eðlilegt að nýjar leiðir og hugmyndir séu ræddar. Það verður hins vegar að gerast í samræmi við lög og reglur og með jafnræði milli leikskólabarna að leiðarljósi.


Greinin birtist í Fréttablaðinu 10. júní 2010.

Foreldrar lítilla barna vita að örugg vistun fyrir börn þeirra er forsenda fyrir því að fjölskyldulífið gangi eðlilega fyrir sig. Þá staðreynd höfum við sjálfstæðismenn í borgarstjórn Reykjavíkur haft að leiðarljósi, enda hafa valkostir fyrir foreldra barna á leikskólaaldri í dagvistarmálum í Reykjavík aldrei verið fleiri. Um 6800 börn eru í leikskólum borgarinnar auk þess sem um 800 börn þiggja þjónustu dagforeldra og 700 þjónustutryggingu. Reykjavíkurborg hefur ávallt haft mikinn metnað í leikskólamálum en útgjöld til leikskólamála samkvæmt fjárhagsáætlun 2010 eru um 7% hærri að raungildi en á árinu 2006.

Við sem störfum að leikskólamálum í Reykjavík leggjum metnað okkar í að hlúa að börnum og sjá til þess að þau búi við öruggt og örvandi umhverfi sem styður og eflir hæfileika þeirra á alla lund. Við vitum líka að ánægð börn eiga ánægða foreldra. Ánægja foreldra með leikskóla Reykjavíkur hefur aukist en samkvæmt nýlegri könnun eru 95% foreldra ánægð með leikskóla borgarinnar. Á síðustu árum hefur fagmenntuðu starfsfólki fjölgað þrátt fyrir miklar sveiflur í starfsmannahaldi leikskóla, þrír nýir leikskólar hafa verið teknir í notkun, ný sérkennslustefna búin til og gerðir nýir samningar við nítján sjálfstætt starfandi leikskóla. Hvatningarverðlaun leikskóla voru sett á laggirnar og ungbarnaleikskólum fjölgað. Nú eru leikskólagjöld almennt niðurgreidd um 90% af sjóðum borgarinnar en leikskólagjöld lækkuðu um 25% á kjörtímabilinu og námsgjald fellt niður fyrir systkini. Í maí var svo tekin ákvörðun um fjölgun leikskólarýma í borgarreknum og sjálfstætt starfandi leikskólum til að tryggja að öllum börnum , sem verða tveggja ára á þessu ári, standi leikskólavistun til boða í haust. Þá hefja 1400 börn leikskólagöngu sína í Reykjavík en aldrei hafa fleiri leikskólabörn fengið þjónustu í borginni en nú.

Ekkert af ofangreindu er sjálfgefið og hefur krafist óeigingjarnar vinnu embættismanna, starfsmanna leikskóla og borgarfulltrúa. Staða leikskólamála í Reykjavík er frábær og eru nú starfræktir um hundrað afar metnaðarfullir og faglegir skólar. Staðan er síður en svo sjálfsögð og framundan eru tímar þar sem nauðsynlegt verður að halda vel á spöðunum til að þjónusta við yngstu börnin skerðist ekki. Það er mikilvægt að leggjast á árarnar fyrir börnin og foreldra þeirra og tryggja uppbyggingu skóla og annarra þjónustuúrræða með fagmennsku og öryggi að leiðarljósi. 

Greinin birtist í Morgunblaðinu 27. maí.

Það er ekki sjálfgefið að rekstur Reykjavíkurborgar skili afgangi. Öll árin 2002 til 2006, á sama tíma og mikill uppgangur var í þjóðfélaginu, var borgin rekin með halla. Á árinu 2007 snerist þetta við og hefur borgin verið rekin með afgangi síðustu 3 árin. Þetta er mjög góður árangur, ekki síst í ljósi þeirra hremminga sem hafa gengið yfir efnahagskerfi landsmanna síðustu 2 árin.

Rekstrarafgangur á árinu 2009 upp á rúma 3 milljarða er eftirtektarverður árangur fyrir margra hluta sakir. Hvorki skattar né gjaldskrár fyrir grunnþjónustu voru hækkaðar á árinu. Útsvarshlutfall í borginni er lægra en lögbundið hámark segir til um. Gengisþróun var óhagstæðari og verðlag var hærra en áætlun gerði ráð fyrir. Líklegri niðurstaða fyrir árið 2009 hefði sjálfsagt verið sú að eftir hækkun skatta, hækkun gjaldskráa, og eftir hækkun útsvarshlutfalls í hæstu leyfilegu mörk hefði rekstur borgarinnar samt komið út í mínus. Þessu spáði m.a. Samfylkingin. Ekkert af þessu gerðist.

Niðurstöðuna má þakka nýjum vinnubrögðum við fjármálastjórn Reykjavíkurborgar. Gott samráð meiri- og minnihluta var um vinnu við fjárhagsáætlun í borgarstjórn. Þunginn í aðgerðaráætlun okkar var að standa vörð um grunnþjónustuna, störfin og gjaldskrár. Við þetta allt hefur verið staðið. Starfsmenn borgarinnar komu með um 300 tillögur um sparnað sem voru nýttar á árinu. Niðurstaðan er afgangur upp á rúma 3 milljarða.

Staða borgarsjóðs og dótturfyrirtækja er allt annað en auðveld. Skuldir Orkuveitu Reykjavíkur vega þar þyngst en fjárfestingar síðustu ára hafa enn ekki skilað þeim tekjum sem þarf til að staða félagsins sé viðunandi.

Grundvallaratriði í því að viðhalda þáttum eins og lánshæfismati er að rekstur borgarinnar sé í lagi. Hallarekstur ofan á erfiða skuldastöðu er nefnilega óskemmtileg blanda eins og Grikkland og fleiri ríki fá að kenna á um þessar mundir.

Það eru því mjög ánægjulegar fréttir að borgarsjóður sé rekinn með afgangi. Annars konar niðurstaða væri ekkert annað en dauðans alvara. Grín og glens við stjórn borgarinnar væri mikið ábyrgðarleysi. Hallarekstur eins og stundaður var á árum áður væri mikið ábyrgðarleysi.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 7. maí 2010.

Nú er tækifæri fyrir þig sem foreldri, starfsmaður, afi, amma eða borgarbúi til að hrósa leikskólastarfsfólki fyrir framúrskarandi starf. Á fyrsta fundi leikskólaráðs Reykjavíkurborgar haustið 2006 var samþykkt tillaga þess efnis að stofna til hvatningaverðlauna leikskóla. Markmið þeirra er að veita leikskólum borgarinnar, starfsfólki þess og öðrum sem koma að starfi þeirra hvatningu, vekja athygli á því gróskumiklu fagstarfi sem fram fer í leikskólunum og stuðla að aukinni nýbreytni og framþróun í uppeldisstarfi. Hvatningarverðlaunin snerta því hag og framtíð yngstu borgarbúanna, hafa mikla þýðingu fyrir reykvískt menntaumhverfi og verða nú í maí veitt í fjórða sinn.

Ólíkir skólar og ólík verkefni
Fyrstu verðlaun voru afhent í Höfða í maí 2007 af þáverandi borgarstjóra Vilhjálmi Þ. Vilhjálmssyni. Þá fengu sex leikskólar viðurkenningu fyrir gróskumikið fagstarf. Það voru Dvergasteinn fyrir verkefnin Ótrúleg eru ævintýrin og samstarf við Myndlistaskólann í Reykjavík um myndmennt yngri barna, leikskólinn Fellaborg fyrir verkefnið Mannauður í margbreytileika, leikskólinn Hamraborg fyrir Vísindaverkefni, leikskólinn Nóaborg fyrir áhugavert stærðfræðiverkefni, leikskólinn Sólborg fyrir þróunarverkefni um sameiginlegt nám fatlaðra og ófatlaðra barna og síðast en ekki síst leikskólinn Steinahlíð fyrir mikilvæga umhverfismenntun. Tólf aðrir leikskólar hafa síðan fengið hvatningarverðlaunin fyrir margvísleg nýbreytni- og þróunarverkefni, s.s. í sögugerð, einstakt starf starfsmanns, umhverfismennt, listsköpun og upplýsingatækni. Miklu fleiri skólar hafa fengið tilnefningar frá ólíkum aðilum og fyrir ólík verkefni. Í borginni eru starfræktir tæplega 100 leikskólar og öruggt að hægt er að hrósa hverjum og einum fyrir margt.

Þitt tækifæri til að hrósa
Leikskólar borgarinnar eru suðupottur hugmynda, frjórrar umræðu og verkefni sem byggja á reynslu, fagstarfi og tilfinningu starfsfólks fyrir breytingum í samfélaginu hverju sinni. Hvatningarverðlaunin eiga að vera hvatning inn í þessa deiglu, viðurkenning okkar borgarbúa fyrir hugmyndauðgi og framkvæmdagleði þeirra sem sinna mikilvægu uppeldisstarfi, rós í hnappagat þeirra sem láta hugmyndir sínar um umbætur verða að veruleika og bæta þannig gæði skólastarfsins. Allir geta sent inn tilnefningar til hvatningarverðlauna leikskólaráðs; foreldrar, kennarar, skólar, starfsmenn og aðrar borgarstofnanir. Skilafrestur er til 10. maí og hægt er að finna allar upplýsingar á heimasíðu Leikskólasviðs, www.leikskolar.is. Við val á verðlaunahöfum verður haft til hliðsjónar að verkefnið sé öðrum til eftirbreytni, hvatning til góðra verka og fyrir góð verk, svo og að fjölbreytt verkefni fái viðurkenningu. Tökum höndum saman og hrósum leikskólunum fyrir gott fagstarf sem skiptir máli fyrir yngstu borgarbúana!

Fyrsta barnamenningarhátíðin í Reykjavík byrjaði af krafti á mánudag. Það var kominn tími til enda orðið ansi langt síðan að tillaga um barnahátíð var samþykkt í borgarstjórn á síðasta kjörtímabili. 

Það eru yfir 100 viðburðir í boði á hátíðinni. Heimasíða hátíðarinnar er á www.barnamenningarhatid.is en hátíðin er skipulögð af menningar- og ferðamálasviði Reykjavíkurborgar. Við höfðum nokkrir borgarfulltrúar og starfsmenn borgarinnar kynnt okkur barnahátíðir víðsvegar um heiminn í gegnum netið og heimsóttum að auki nokkrar barnahátíðir á Bretlandseyjum.  Fullt af hugmyndum komu þaðan en að auki komum við ekki að tómum kofanum hjá okkar fólki á Íslandi.

Hátíðin hófst eins og áður segir á mánudaginn þegar 1300 10 ára börn í grunnskólum Reykjavíkur fóru með rútum niður í miðbæ og gengu fylktu liði í Hljómskálagarðinn, skrýdd mismunandi höfuðfötum í öllum regnbogans litum (sjá nokkrar myndir hérna).  Skrúðgangan var litrík og hressandi í samt aðeins of miklum kulda. Næstu daga verða um alla borg uppákomur sem að skólar og foreldrar geta mætt á með börnin sín. 

Meðal annars verður mikið að gerast í Ævintýrahöllinni við Fríkirkjuveg 11 en þar verður starfrækt barnamenningarhús sem hluti hátíðarinnar.  Þetta er menningarstarf fyrir börn, með börnum og skapað af börnum. Listsýningar, tónleikar, dans- og leiksýningar og fjölbreyttar smiðjur svo sem Legosmiðja, Erró listsmiðja, sirkussmiðja, brúðugerðarsmiðja o.fl. 

Í stuttu máli eiga allir að geta fundið eitthvað við sitt hæfi á þessari viðamiklu barnamenningarhátið.

Nýlega fengu 16 leikskólar Reykjavíkurborgar afhenta þróunarstyrki leikskólaráðs. Mikil sátt er í leikskólaráði um að skera ekki niður þessa mikilvægu styrki sem veita skólunum tækifæri til að vinna með nýjar hugmyndir, auka samstarf á milli leikskóla, hefja samstarfsverkefni og stunda rannsóknir. Sumir telja að slíkir sjóðir geti beðið á meðan það versta gengur yfir í efnahagslífinu en það getur verið afar dýrkeypt. Ekki þarf alltaf fjármagn til að skólaþróun eigi sér stað en í mörgum tilfellum er nauðsynlegt að veita starfsfólki stuðning til að hittast, gera tilraunir og tengjast.

Á síðastliðnum tveimur árum hefur umhverfi leikskóla, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, gengið í gegnum miklar öfgar. Fyrir hrun beindust öll spjót að leikskólum vegna manneklu, lokana og biðlista. Vegna manneklu var lítill tími til þróunar skólastarfs því öll orkan fór í að leita að starfsfólki. Atvinnulífið lét í sér heyra og foreldrar voru undir miklum þrýstingi og unnu mikið frá börnum sínum. Nokkrum vikum eftir hrun bankanna fylltust leikskólarnir af starfsfólki, ró færðist yfir starfsemina og foreldrar áttu fleiri samverustundir með börnum sínum. Starfsfólk á auðveldara með að vinna verkefni fyrir skólastigið þegar starfsmannahald er stöðugt og gott. Við tóku annars konar krefjandi verkefni sem fólu í sér samstarf og samvinnu foreldra, starfsmanna og borgaryfirvalda til að stuðla að hagræðingu í 10 milljarða króna leikskólakerfi.

Á þessu kjörtímabili hafa leikskólar þannig þurft að glíma við afar ólíkt ytra umhverfi. Alltaf er umhverfi barnsins, nám þess og umönnun, það sem allir leitast við að tryggja að sé til fyrirmyndar. Samkvæmt skoðanakönnunum eru foreldrar himinlifandi með leikskólana og börnin læra meira en við fullorðna fólkið getum ímyndað okkur. Þessi þjónusta og námsþróun leikskólabarna er aðeins tryggð til framtíðar með öflugu faglegu starfi í skólunum. Slíkt er nauðsynlegt að styðja við. Skólarnir þurfa tækifæri og tíma til að skoða og endurskoða og prófa eitthvað nýtt - allt með það að markmiði að hvert og eitt leikskólabarn blómstri.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 31. mars 2010

Það var sorglegt að hlusta á ræðu Dags. B. Eggertssonar á fundi flokkráðsfulltrúa Samfylkingarinnar. Það var ekki að hann réðist á Sjálfstæðisflokkinn og störf okkar í borginni sem kom á óvart enda varaformaðurinn eflaust stressaður í kjölfar síðustu skoðanakönnunar sem spyr um traust kjósenda til leiðtoga flokkana í borginni.

Það sem kom á óvart var ósamræmið í málflutningi varaformannsins. Hann dregur fram máli sínu til stuðnings dæmi sem í mörgum tilfellum eru annað hvort ósönn eða sett fram á afar villandi hátt. Þó byrjar varaformaðurinn sína ræðu á að segja að ,,víða ríki vantraust í samfélaginu” og að “uppi sé skýr krafa um heilindi”. Of langt mál væri að elta ólar við allar rangfærslur Dags en eftirfarandi þrír punktar nægja til að draga fram skort á heilindum svo ekki sé meira sagt.

Að hagræða sannleikanum
Dagur segir í ræðu sinni: ,,Einhverjum finnst sjálfsagt fyndin tilhugsun að (Sjálfstæðis)flokkurinn hafi verið á fullu fyrir hrun í viðræðum við að afhenda Kaupþingi og Glitni leikskóla með stofnun fyrirtækjaleikskóla. Það hefur þó ekki formlega verið slegið af - heldur er í frestun”.

Það sem helst er fyndið við fullyrðingu Dags er að hún er alröng. Engar viðræður hafa farið fram við Kaupþing eða Glitni, eða nokkurt annað fyrirtæki, um stofnun eða rekstur fyrirtækjaleikskóla. Ekki einu sinni óformlegar viðræður.  Af því leiðir að engum slíkum tillögum hefur verið slegið á frest, hvað þá slegnar af. Engar slíkar tillögur hafa nokkurn tímann verið settar fram í borgarstjórn. Allt tal Dags um einhvers konar “afhendingu” á leikskólum er hreinn uppspuni eða misskilningur.

Það sem Dagur vísar í og gerir óheiðarlega grein fyrir er umræða sem fram fór í mesta góðærinu um hugmyndir í grein eftir mig. Greinin var sett fram í kjölfar háværar umræðu atvinnulífsins um skort á starfsfólki í leikskólum, lokunum deilda og skorti á dagforeldrum. Þá fór fram mikil umræða um að borgin stæði ekki undir þjónustukröfum fyrirtækjanna sem þyrftu svo nauðsynlega alla sína starfsmenn í mikla vinnu fyrir land og þjóð. Greinin lagði fram hugleiðingar um að við þyrftum kannski í þessari stöðu að hugsa út fyrir kassann og að atvinnulífið væri alls ekki ábyrgðarlaust í þessu samspili vinnu og heimilis.  Þar setti ég fram hugleiðingu um að kannski þyrftu, samfara svona þenslu, fyrirtækin að taka þátt í að styðja sitt starfsfólk í auknu mæli. 

Á þessum tíma fékk ég sem formaður leikskólaráðs miklar ákúrur fyrir að hafa engar lausnir, meðal annars frá varaformanninum og hans fólki.  Umræðan varð snörp og heit og kostir og gallar beggja forma ræddir. Mikið var rætt um endurupptöku leikskóla Ríkisspítala þar sem hjúkrunarfræðingar, sem mikill skortur var á, komust ekki til starfa vegna skorts á plássum. Vitandi þetta (hann hlýtur að hafa kynnt sér málið vel) kýs Dagur B. Eggertsson að hagræða sannleikanum mjög með því að tala um viðræður og stofnun einhverra bankaleikskóla. Á fullyrðingum Dags og umræðunni sem fór fram er reginmunur. En varaformaðurinn kýs að velja hagræðingu á sannleikanum frekar en ,,heilindi”.

Án ábyrgðar
Dagur dregur líka fram kaup borgarinnar á Laugavegi 4 til 6, sem nú er verið að gera upp, og segir að fyrir þann pening sem greiddur var fyrir þessi hús (600 milljónir 2008) væri hægt að eyða öllum biðlistum á leikskólum í Reykjavík. Fyrir það fyrsta er biðlistavandamál hjá leikskólum borgarinnar úr sögunni og samanburðurinn því vægast sagt furðulegur. Með þessu ert reynt að draga upp þá röngu mynd að borgin glími við biðlista í leikskólum borgarinnar. Dagur sleppir að auki að taka fram að nettó kostnaður borgarinnar verður að öllum líkindum umtalsvert minni en sem nemur kaupverði borgarinnar því stefnt er að því að selja eða leigja húsin þegar þau hafa verið endurbyggð. Mjög gegnsær og heilsteyptur málflutningur ekki satt?

Í þriðja lagi dregur Dagur fram skuldsetningu Orkuveitu Reykjavíkur og setur hana í þann búning að hún hafi öll orðið til á þessu kjörtímabili. Dagur talar um “upphaf darraðardans Orkuveitunnar” og lætur eins og Samfylkingin hafi verið víðsfjarri ákvarðanatökum sem voru undanfarar núverandi stöðu OR.

Hið rétta er að Dagur, Samfylkingin, og R-listinn allur, voru við völd þegar ákvarðanir voru teknar um virkjanakosti, rannsóknir sem nú eru í fjárfestingarferli, fjárfestingar í ljósleiðara, fjárfestingar í byggingu skrifstofuhúsnæðis OR, ákvörðunum um fjármögnun fjárfestinga og fjárfestingar í REI. Þeir voru í stuttu máli við völd þegar svo til allar þær ákvarðanir voru teknar sem leiddu af sér núverandi skuldastöðu Orkuveitunnar.

Staða OR í dag er á ábyrgð allra flokka í Reykjavík. Kjósendur í Reykjavík eru vel meðvitaðir um þessa staðreynd. Heldur er því aumt að sjá Dag reyna að víkja sér undan sinni ábyrgð í málinu. Við þessu er að bæta að ríkisstjórn sú sem Dagur styður hefur að auki átt sinn þátt í að stöðva framkvæmdir sem gert var ráð fyrir að sköpuðu tekjur í erlendri mynt út á stóran hluta fjárfestinga Orkuveitunnar sl. 2-3 ár. Dagur minnist að sjálfsögðu ekki á þessa staðreynd í ræðu sinni. Honum finnst ekki nógu skýr krafa um heilindi hjá sér – bara hjá öðrum.

Morfísræðurnar eru úreltar
Lítið traust og skortur á heilindum er vandamál í íslenskum stjórnmálum. Þar hittir Dagur naglann á höfuðið. Ástæða þess er að Íslendingar vilja ekki útúrsnúning og leikaraskap sem hefur fylgt stjórnmálunum of lengi. Ræður í anda Morfís, þar sem undirliggjandi staðreyndir skipta skipta litlu, en orðagjálfur, sniðugheit og leikræn tjáning skipta miklu, bæta ekki ástandið. Slík framsetning á að heyra sögunni til og er besta leiðin til að auka heilindin í íslenskum stjórnmálum.  Dagur er líklega sammála þessu - nema að þetta á ekki við um hann sjálfan. 

Nýstárlegur skóli í Úlfarsárdal tekur til starfa í haust. Í ágúst verður flutt inn í leikskólabyggingu sem er ætlað að þjónusta börn frá eins árs til tólf ára og bjóða metnaðarfulla leikskólamenntun og umönnun, grunnskólamenntun og frístundastarf undir einu þaki. Einn skólastjóri verður ráðinn að skólanum, sem skipuleggur daglegt starf grunnskóla, leikskóla og frístundastastarfs. Nýi skólinn mun strax bjóða 35 leikskólabarna og 30 grunnskólabarna velkomin en í dag eru 65 börn úr hverfinu í leik- og grunnskólum í öðrum hverfum. Byggingin er hönnuð sem 5-6 deilda leikskóli á stórri lóð og hentar vel fyrir starfsemi yngstu bekkja grunnskóla.

Samrekstur leik- og grunnskóla
Ekki einungis er skólastarfsemi tryggð í Úlfarsárdal með þessum spennandi skóla heldur verður hann fyrirmynd að aukinni samfellu á þjónustu við börnin í borginni. Ný lög um grunnskóla og leikskóla opna rekstraraðilum skóla ný tækifæri auk aukinnar samfellu á milli skólastiga. Þessi tilraun í Úlfarsárdal, að reka saman leikskóla, grunnskóla og frístundaheimili undir einu þaki, miðar að því að auka sveigjanleika í skólastarfi og það sem er ekki síst mikilvægt; skóladagurinn verður heildstæðari hjá börnunum. Skólinn er spennandi áskorun fyrir stjórnendur, stjórnkerfi og starfsfólk skólans enda þarf að leysa fjölda hnúta til að börn og foreldrar upplifi samfellu á milli skólastiga og frístundastarfs. Skólinn er að sama skapi afar spennandi og mikilvæg tilraun fyrir nemendur og foreldra sem kalla eftir auknum samskiptum við kennara og stjórnendur og heildstæðum skóladegi hjá börnum sínum.

Íbúar hafa áhrif
Foreldrar í Úlfarsárdal og foreldrar barna sem eru að byggja í Úlfarsárdal eiga stóran þátt í að þessi spennandi skóli er að verða að veruleika. Hópur foreldra hefur í kjölfarið unnið þétt með mennta-, leikskóla- og íþrótta- og tómstundasviði að útfærslum. Í stað þess að fresta byggingu tveggja skólabygginga var tekin ákvörðun um að setja fjármuni í aðra bygginguna, tryggja þjónustu í hverfinu og nýta fjármagn til uppbyggingar. Leikskólinn fer strax í endanlegt húsnæði á sama svæði og fyrirhugaður grunnskóli og íþróttasvæði. Skólinn verður, líkt og Norðlingaholtsskóli, miðja hverfisins og mun búa til tengsl á milli íbúa og skólans. Þetta nýja skólaumhverfi, sem vonandi mætir þörfum barna betur en áður, getur mögulega aukið hagkvæmni í rekstri og mun nýtast borgaryfirvöldum vel við að móta framtíðarskipulag í skólastarfi í Reykjavík. Áhersla verður áfram sem hingað til lögð á að íbúar, fullorðnir jafnt sem börn, hafi aðkomu að undirbúningi nýja skólans.

Greinin birtist í Morgunblaðinu 9. mars 2010

Mikilvæg breyting varð á lögum um grunnskóla 2008. Þar var staðfest að nemendur í 8., 9. og 10. bekk ættu aðgengi að fjölbreyttu vali í námi sínu bæði innan grunnskólans og hjá framhaldsskólum landsins. Þetta leiddi ekki eingöngu af sér fjölbreyttara námsval fyrir nemendur heldur gætu sterkir nemendur flýtt framtíðar námi sínu í framhaldsskóla með því að stunda fjarnám eða taka áfanga við framhaldsskóla samfara námi í grunnskóla. Verið var að mæta þörfum námshesta og um leið spara þeim og skattgreiðendum fé þar sem þessir nemendur væru líklegir til að taka framhaldsskólann á þremur árum í stað fjögurra.

Í lok síðasta árs tilkynnti ríkisstjórn Íslands að hún myndi hætta fjárveitingum til framhaldsskóla vegna þessara áfanga grunnskólanemenda. Þetta kom flatt upp á fræðsluskrifstofur landsins enda segir í lögum um grunnskóla í 26. grein, 4. málsgrein:

“Grunnskólanemendur eiga rétt á að stunda nám í einstökum námsgreinum á framhaldsskólastigi meðan þeir eru í grunnskóla enda hafi þeir sýnt fullnægjandi færni. Skólastjóri í grunnskóla veitir nemanda heimild til slíks náms utan skólans samkvæmt viðmiðum sem sett skulu í aðalnámskrá. Ákvörðun skólastjóra samkvæmt þessari málsgrein lýtur ákvæðum stjórnsýslulaga”.

Að mínu mati og sveitarfélaga er þessi málsgrein afar skýr. Talsvert af grunnskólum landsins hafa nýtt sér þjónustu framsækinna framhaldsskóla sem bjóða grunnskólanemendur velkomna. Þetta hefur að mati allra verið mikilvæg þjónusta sem mætir þörfum nemenda sem skara framúr.

Fulltrúar skólamála í sveitarfélögum landsins fengu sl. föstudag svör menntamálaráðuneytisins við fyrirspurnum um málið. Ráðuneytið svarar spurningunum í löngu máli með því að vísa fram og til baka í greinargerðir og í frumvarpið sem lá að baki núgildandi laga. Ráðuneytið segir meðal annars að ,,fyrirfram má þó ætla að þau sjónarmið að skerða möguleika á vali í námi á grundvelli samdráttar í ríkisútgjöldum og takmörkuðum möguleikum til innritunar nemenda í framhaldsskóla séu málefnaleg”.

Það væri fróðlegt að heyra mat lögfróðra manna á þessum fullyrðingum. Er hægt, á grundvelli samdráttar, að brjóta á rétti nemenda eins og menntamálaráðuneytið gerir? Ef svo er, geta þá t.d. sveitarfélög með sömu réttlætingu, þ.e.a.s. með rökum um samdrátt í rekstri sveitarfélaga, brotið á rétti nemenda til skyldunáms?

Ríkið telur sig spara 70 milljónir með því að loka fyrir nám grunnskólanemenda í framhaldsskólaáföngum (sveitarfélög greiða námsbækur og skráningargjöld þessara nemenda). Hægt er að færa rök fyrir því að niðurskurðurinn þýði einmitt aukinn kostnað til lengri tíma þar sem þessir nemendur spari ríkinu fjármuni með því að fara hraðar í gegnum framhaldsskólakerfið. Að auki er mjög líklegt að enn eina ferðina sé skorinn niður kostnaður hjá ríkinu sem fellur á sveitarfélögin í staðinn (stytting fæðingarorlofs eykur á sama hátt kostnað sveitarfélaga). Sveitarfélög eru nefnilega líkleg til að bjóða upp á framhaldsskólaáfanga fyrir nemendur í grunnskólum sínum í staðinn.

Þessi niðurskurður, sé hann löglegur, er þannig einungis tilfærsla útgjalda.  Verið er að færa kostnað frá ríki til sveitarfélaga án þess að gefa því gaum að það eru sömu launþegarnir sem greiða skattinn hjá báðum.

Kæru stuðningsmenn nær og fjær.

Ég vil þakka ykkur af heilum hug það traust sem þið sýnduð mér í prófkjörinu. Þrátt fyrir að hafa stefnt hærra er ég mjög sátt við niðurstöðuna sem fékkst. Baráttan var drengileg um 2. sætið. Samtals í efstu níu sætin hlaut ég næst flest atkvæði þeirra sem tóku þátt í prófkjörinu. Þetta lýsir breiðum stuðningi sem ég er ákaflega stolt af.

Hönnu Birnu Kristjánsdóttur óska ég sérstaklega til hamingju með frábæra kosningu í fyrsta sætið og félögum mínum öllum til hamingju með þeirra árangur. 

Nú fer í hönd sá tími sem við sameinumst á ný, stuðningsmenn og frambjóðendur, og vinnum að því verðuga verkefni að tryggja og bæta um betur stöðu sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn. Það er tilhlökkunarefni en áður þurfum við öll að hvílast svolítið og ná vopnum okkar á ný. 

Stuðningsmenn, sjálfboðaliðar, elskuleg fjölskylda, vinir og ættingjar. Án ykkar væri prófkjör af þessu tagi óframkvæmanleg. 

Kærar þakkir,

Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir.

Í dag verður skorið úr um hvaða einstaklingar skipa lista sjálfstæðismanna í kosningum til borgarstjórnar í vor. Það er afar mikilvægt að sem flestir sjálfstæðismenn taki þátt í prófkjörinu og stilli upp sterkum lista fyrir vorið. Sjálfstæðisflokkurinn er í sérflokki stjórnmálaflokka á Íslandi hvað þátttöku varðar. Rúmlega 20.000 einstaklingar eru skráðir í flokkinn í Reykjavík. Þetta eru miklu fleiri en hjá flokkum sem oft vilja bera sig saman við Sjálfstæðisflokkinn að stærð.

Erfiðara en oft áður er að ná eyrum þessa mikla fjölda vegna háværrar landsmálaumræðu. Fréttir af stöðu ríkissjóðs, fyrirtækja og heimila í landinu ásamt umræðu um Icesave hafa skiljanlega tekið völdin. Borgarbúar vita að ný vinnubrögð samráðs og samvinnu eru forsenda þess að borginni verði áfram stýrt af festu í því erfiða árferði sem við blasir. Þrætur og ræðukeppnir í fjölmiðlum skila engu þegar máli skiptir að hugsa skýrt og forgangsraða verkefnum. Stjórnmálaflokkar í Reykjavík hafa ólíka sýn á hvaða leiðir skila mestu í þeirri stöðu sem upp er komin. Nærtækt er að benda á leiðir ríkisstjórnarinnar sem treystir á skattahækkanir sem lausn vandans. Vinstri grænir í borgarstjórn hafa lagt til sömu leið fyrir hönd borgarbúa.

Sjálfstæðismenn í borginni vilja takast á við núverandi ástand með ráðdeild í rekstri og forgangsröðun. Þannig ætlum við að verja skóla- og velferðarmál sem eru þeir málaflokkar sem mest ríður á að verja þegar herðir að. Þessu verður að ná án skattahækkana sem myndu gera annars erfiða stöðu ómögulega fyrir heimilin í borginni.

Það skiptir því máli hverjir veljast til forustu í borgarmálum í vor. Sjálfstæðismenn eiga að taka þátt í prófkjörinu í dag og kjósa þá frambjóðendur sem þeir treysta best til að fylgja eftir áherslum okkar í borginni. Með því kjósa þeir með breyttum vinnubrögðum, áherslu á að verja skóla- og velferðarmál og á móti skattahækkunum.

Þekkt er sú brotalöm íslenska menntakerfisins að ekki hefur tekist að beina nemendum í nægum mæli í iðn- og starfsnám. Afleiðingar þessa eru skortur á faglærðu fólki í ýmsum iðngreinum og lægra hlutfall ungs fólks sem lokið hefur formlegu prófi úr framhaldsskóla með þjálfun sem nýtist atvinnulífinu. Skortur á fagmenntun er atvinnulífinu dýr því tími, efni og tæki fara í að þjálfa upp starfsfólk. Einnig aukast líkur á að óþjálfað starfsfólk finni sig illa í starfi og hverfi því fljótt annað. Mikið hefur verið rætt um ástæður þessa og oftast beinast spjótin að framhaldsskólum landsins. Það er ómaklegt því rannsóknir sýna að náms- og starfsáhugi barna mótast mun fyrr. Það er því líklega of seint að gefa unglingum ekki kost á að kynnast iðn- og starfsnámi að neinu marki fyrr en þeir eru 16 ára.

Í ljósi þessa lagði ég fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins fram tillögu í borgarstjórn vorið 2008 um hugmyndir til að kynna starfs- og iðnnám fyrir leik- og grunnskóla. Í kjölfarið var sett á laggirnar nefnd til að setja hugmyndirnar í framkvæmd. Sumar hugmyndanna eru kostnaðarsamar og verða að bíða. Hugmynd sem verður að veruleika í haust felur í sér að útbúnar verða verkfærakistur sem verða í förum milli leik- og grunnskóla borgarinnar. Í kistunum verða raunveruleg tæki og tól ýmissa iðngreina og er innihaldið ákveðið í samstarfi kennara og fagfólks. Fagfólk kemur síðan í heimsókn í skólana til að sýna meðferð verkfæranna, spjalla við krakkana og leyfa þeim að skoða, prófa og spyrja. Með kistunum fylgir fræðsluefni ásamt hugmyndum að verkefnum og leikjum.

Verkfærakisturnar eru gott dæmi um farsæla samvinnu stjórnvalda, skóla og atvinnulífs til að ná fram sameiginlegu markmiði sem er að tryggja að hæfir og duglegir nemendur veljist í þau fög þar sem áhugi þeirra liggur. Aukin iðnmenntun snýst ekki bara um að hjálpa nemendum að finna sér farveg í lífinu heldur einnig um að hjálpa samfélaginu á tímum þar sem nýsköpun og frumkvöðlastarf er nauðsyn.

Greinin birtist í Morgunblaðinu 22. janúar 2010.

Vantrauststillaga Ólafs F. Magnússonar á borgarstjórnarfundi síðastliðinn þriðjudag væri ekki í frásögur færandi ef ræða ætti innihald hennar eingöngu. Ólafur auglýsti málflutning sinn í Fréttablaðinu á þriðjudag með fordæmalausum texta þar sem var dylgjað og sagt ósatt til skiptis. Orðræðan sem þar átti sér stað var höfundi til skammar og dæmir sig sjálf. Það er því óþarfi að svara innihaldinu efnislega.

Vantrauststillögu Ólafs F. var mætt á borgarstjórnarfundi á þann hátt að meirihluti borgarstjórnar bar upp frávísunartillögu. Lagt var til að tillögunni yrði vísað frá á þeim forsendum að málflutningur Ólafs væri ósæmilegur með öllu. Allir, sem lásu auglýsingu Ólafs í Fréttablaðinu og bera málefnalega umræðu fyrir brjósti í stjórnmálum á Íslandi, hefðu getað tekið undir þá málsmeðferð.

Minnihluti borgarstjórnar ákvað hins vegar að sitja hjá við afgreiðslu frávísunartillögunnar. Með því tók minnihlutinn óbeint undir ómálefnalegan rógburð Ólafs og datt þar með ofan í sama forarpytt. Það að sitja hjá felur nefnilega í sér þegandi samþykki yfir vinnubrögðum Ólafs.

Eina orðið sem mér kemur í hug yfir slík vinnubrögð minnihlutans er skömm.

Ég fullyrði að ef Ólafur F. hefði viðhaft samskonar aðdróttanir í garð einstaklings í minnihluta hefði ég og aðrir fulltrúar meirihlutans skilyrðislaust lýst yfir vanþóknun á slíkum vinnubrögðum með því að styðja frávísunartillögu eins og þá sem meirihlutinn bar upp í þessu máli.

Hanna Birna á allan stuðning sjálfstæðismanna í málinu. Ég hvet sjálfstæðismenn í Reykjavík til að ganga til prófkjörsins og sýna Hönnu Birnu þannig stuðning í verki með góðri þátttöku. Þannig stillum við upp sterkum lista fyrir borgarstjórnarkosningarnar í vor.

Í góðærinu reyndu menn ýmislegt sem eftir á að hyggja lítur ekki vel út. Flest þessara uppátækja voru byggð á þeirri forsendu að við gætum gert hvað sem okkur kæmi til hugar af því að við værum svo rík. Dæmi um slíka ráðstöfun er loforð Vinstri grænna, Samfylkingar og Framsóknarflokks í febrúar 2006 um gjaldfrjálsan leikskóla. Loforðið var gefið rétt fyrir síðustu sveitarstjórnarkosningar. Sjálfstæðisflokkurinn fylgdi á eftir, með nokkrum semingi, lofaði og efndi lækkun leikskólagjalda.

Í ljósi stöðu okkar í dag er lærdómsríkt að rýna örlítið í þessa ráðagerð. Gjaldfrjálst er annað orð yfir ókeypis, en eins og allir vita er engin vara eða þjónusta ókeypis. Einhver þarf að bera kostnaðinn af þjónustunni og í tilfelli leikskólanna gera borgarbúar það að mestu leyti. Upphrópunin „gjaldfrjáls leikskóli“ felur í sér hirðuleysi fyrir útgjöldum og fjármunum annarra. Eflaust hafa flokkarnir sem áttu hugmyndina ekki séð málin í þessu ljósi en þannig er þetta engu að síður.

Opinberir aðilar, bæði sveitarfélög og ríki, verða í dag að finna leiðir til að draga úr útgjöldum. Ríkisstjórnin segist ætla að fara blandaða leið með lækkun útgjalda og hækkun skatta. Enn sem komið er bólar lítið á niðurskurðarhugmyndum en skattahækkanir eru auglýstar með heilsíðuauglýsingum í blöðum landsins. Í borgarstjórn ríkir um það sterk samstaða meðal sjálfstæðismanna að kreppunni skuli frekar mætt með aðhaldi og lækkun útgjalda í stað þess að hækka skatta. Mikil vinna hefur nú þegar verið unnin við að draga úr útgjöldum og að forgangsraða verkefnum.

Eigi slík vinna að vera gerleg er nauðsynlegt að kostnaður við verkefni og þjónustu, sem boðið er upp á, sé þekktur. Hér er um að ræða andstæðu þess að kalla leikskóla gjaldfrjálsa sem í raun felur kostnaðinn við þjónustuna. Þvert á móti er þess krafist að kostnaðarvitund sé góð. Af þessari ástæðu lagði leikskólaráð mikla áherslu á að reikna út heildarkostnað við hvert leikskólabarn í borginni á þessu kjörtímabili. Í ljós kom að hvert leikskólapláss kostar um 110-160 þúsund krónur á mánuði fyrir átta tíma vistun á dag með fæðisgjaldi. Foreldrar leikskólabarna greiða á bilinu 4-14 þúsund króna námsgjald á mánuði fyrir hvert barn á leikskóla. Reykjavíkurborg greiðir afganginn eða sem nemur 87-95% af kostnaði við hvert leikskólabarn. Matarkostnaður er svo niðurgreiddur sérstaklega um 50%. Samkvæmt þessu koma leikskólagjöld ekki bara foreldrum við, heldur öllum Reykvíkingum. Upplýsingar um kostnað við þjónustu sem þessa eru nauðsynlegar til að hægt sé að forgangsraða verkefnum á skynsamlegan hátt. Með því er ljóst hvað sparast við þær ákvarðanir sem teknar eru. 

Kostnaðarvitund þarf að aukast á fleiri sviðum. Borgarstarfsmenn þurfa að vita hvað þjónustan sem þeir veita kostar og að sama skapi þurfa borgarbúar að geta áttað sig á því hversu mikið hlutfall þjónustu er greitt beint úr vasa notenda og hversu mikið er greitt með skattpeningum. Við þekkjum dæmi um þetta þegar við greiðum fyrir lyf en á kvittuninni má lesa hvernig heildarkostnaðurinn er brotinn niður í hlut sjúklings annars vegar og ríkis hins vegar. Slík ráðstöfun leiðir til meiri kostnaðarvitundar og virðingar fyrir þeim fjármunum sem við höfum úr að spila. Önnur góð dæmi um mögulega breytta upplýsingagjöf og gjaldtöku eru sundstaðir borgarinnar og Borgarleikhúsið. Þessir vinsælu en ólíku staðir afþreyingar eru greiddir niður af Reykjavíkurborg en fáir gera sér grein fyrir hversu mikið. Vel mætti hugsa sér að upplýsingum um heildarkostnað væri komið á framfæri við greiðslu aðgöngumiða. Í tilfelli sundlauganna mætti einnig skoða að íbúar, sem greiða fyrir stærsta hluta aðgöngumiðans í formi skatts, greiði annað gjald og lægra en t.d. ferðamenn sem borga ekki skatt til rekstrarins. Skynsamlegar ákvarðanir um ráðstafanir sem þessar verða ekki teknar nema heildarkostnaður við þjónustuna sé öllum ljós.

Kostnaðarvitund þeirra sem stýra borginni, sem og borgarbúa, er mikilvægur þáttur í að stuðla að vel reknu borgarkerfi og er lykilhugtak þegar huga þarf að því að draga úr útgjöldum á markvissan og sanngjarnan hátt. Vitaskuld hefur kostnaðarvitund alltaf verið mikilvæg en þó aldrei sem nú í opinberum rekstri.

Greinin birtist í styttri útgáfu í Morgunblaðinu í dag, 18. janúar.

Það er í ótrúlegt að fylgjast með ályktunum flokkráðsfundar Vinstri grænna. Greinilegt er á yfirlýsingum þeirra að flokksráðið lítur á opinbera aðila sem þungamiðju alls og nauðsynlegt afl sem beita megi hvar og hvenær sem er. Ef ályktunin kæmi frá öðrum en flokkráðsfundi stjórnmálaflokks sem er við völd í landsmálum Íslendinga liti maður ekki tvisvar á innihald hennar. Yfirlýsingin lýsir hins vegar viðhorfum annars af tveimur valdamestu stjórnmálaflokkum á Íslandi. Það skiptir því máli hvað í henni stendur. 

Vinstri græn ráðast að fjölmiðlum í landinu, eins og þeir glími ekki við næg vandamál nú þegar. Þeir argast út í ráðningu ritstjóra Morgunblaðsins og lýsa yfir skilningsleysi á tilgangi reksturs 365 miðla. Bæði þessi fyrirtæki eru í einkaeigu. Það er ekki í verkahring stjórnmálaflokks að hlutast til um rekstur einkafyrirtækja. Það er fráleitt að stjórnmálamenn geti eða eigi að hafa áhrif á rekstur eða mannaráðningar fjölmiðla í einkaeigu á Íslandi. Líkast til sjá Vinstri grænir í hyllingum stöðuna sem upp er komin í landinu, þar sem bankar í ríkiseigu hafa verulega mikið um það að segja hvaða fyrirtæki lifa og hvaða fyrirtæki deyja eða hvaða menn stjórna mörgum af stærstu fyrirtækjum landsins. Það er lífsnauðsynlegt fyrir okkur að draga úr þessum áhrifum hið fyrsta. Hugmyndir VG ganga þvert á þá staðreynd.

Míla er annað fyrirtæki í einkaeigu. Vinstri græn lýsa yfir að það skuli “beina því til ríkisstjórnarinnar að leitað verði leiða til að ríkið eignist Mílu, grunnnet Símans” eins og tekið er fram í frétt Morgunblaðsins. Hvað eru Vinstri græn að leggja til? Ein leið væri að ríkið setti fram tilboð og reyndi að kaupa Mílu. Önnur leið væri að beita áhrifum innan bankans sem á skuldir Mílu (ég tek fram að ég þekki ekki til fjármála Mílu) í því skyni að bankinn taki yfir fyrirtækið. Er þetta það sem VG leggur til? Eða að fram fari einföld eignaupptaka þar sem ríkið í krafti valds tæki hreinlega fyrirtækið af eigendum Mílu? Það væri sama háttalag og Steingrímur lagði til með Hitaveitu Suðurnesja á liðnu ári.

Þessar tillögur eru hver annarri verri. Sé haft í huga að tillögurnar koma frá stjórnmálaflokki sem ræður einna mestu um framþróun viðskiptalífs á Íslandi í dag setur að manni hroll við lesturinn. Kjósendur voru skiljanlega reiðir á haustmánuðum 2008 þegar í ljós kom hversu illa íslensk fyrirtæki, viðskiptajöfrar og eftirlitsstofnanir höfðu staðið að málum.

Yfirlýsing VG sýnir hins vegar svo ekki verður um villst að hugmyndir þeirra um íslensk fyrirtæki munu ekki leiða okkur út úr kreppunni, síður en svo.

Félags- og tryggingarmálaráðherra hefur auglýst styrki til sveitarfélaga vegna þjónustu við langveik börn og börn með ofvirkni og athyglisbrest. Sveitarfélög geta sótt um styrkina en þeir eru veittir á grundvelli samstarfsamnings félags- og trygginamálaráðuneytis, mennta- og menningamálaráðuneytis, heilbrigðisráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga.

Það er afar brýnt að nú þegar kreppir að stjórnvöld hafi metnað og elju til þess að halda verkefnum sem þessum á lofti. Minnsta skerðing grunnþjónustunnar getur haft áhrif á líðan og tilvist barna í leik- og grunnskólum. Verkefni sem miða að því að bæta um betur í samvinnu við sveitarfélög varðandi sérfræðiþjónustu ber að fagna sérstaklega, jafnt fyrir hönd Reykjavíkurborgar sem og annarra smærri sveitarfélaga sem jafnvel þurfa enn frekara á stuðningi að halda.

Markmiðið með samstarfsverkefninu er að auka stuðnings- og nærþjónustu við langveik börn og börn sem greind hafa verið með ofvirkni og athyglisbrest (ADHD). Áttatíu milljónir króna renna til verkefnisins af fjárlögum ársins 2009. Á vef félagsmálaráðuneytisins eru nánari nákvæmar upplýsingar um samstarfsamninginn og hvaða verkefni geta hlotið styrki. Í stuttu máli geta þau verkefni hlotið styrki sem tengjast félagslegri stoðþjónustu, sjúkraþjálfun, iðjuþjálfun og/eða talþjálfun. Verkefni sem fela í sér fræðslu/og eða stuðning vegna ADHD og verkefni sem almennt miða að bættri þjónsut leik- og grunnskóla við börn með ADHD.

Dæmi um vel heppnað tilraunaverkefni í þessum anda eru sumarbúðir sem KFUM og K hafa boðið upp á fyrir drengi með athyglisbrest. Þetta verkefni vakti athygli mína þegar ég heimsótti KFUM og K um daginn og ég ætla að styðja þau í að sækja í þennan sjóð núna til að þetta geti haldið áfram. Það er ómetanlegt það frumkvöðlastarf sem unnið er víða og mikilvægt fyrir okkur stjórnmálamennina að fá upplýsingar og sjá með eigin augum afrakstur metnaðarfullra verkefna sem þessa.

Að mínu frumkvæði var lokið við nýja sérkennslustefnu Leikskólasviðs Reykjavíkurborgar þar sem sett er mjög skýr stefna um aukna þjónustu m.a. við langveik börn og börn með sérþarfir. Ég fagna því að félagsmálayfirvöld komi til móts við sveitarfélög með þeim hætti sem hér er stefnt að. Það er von mín að okkur takist með samstilltu átaki getum við haldið áfram að bæta við verkefnum sem hafa afgerandi áhrif á líðan barna sem þegar búa við skertari lífskjör eða þurfa meiri þjónustu en önnur börn.

Ég sendi eftirfarandi athugasemd til Morgunblaðsins vegna fréttar blaðsins um mætingar á borgarstjórnarfundi. Áréttingin birtist í Morgunblaðinu í morgun og er eftirfarandi:

"Óhjákvæmilegt er að biðja Morgunblaðið um að leiðrétta ónákvæmni í nýlegri frétt sinni af mætingu borgarfulltrúa á borgarstjónarfundi. Mætingarhlutfall mitt er yfir 90% en í fréttinni segir að hlutfallið sé 57%.

Sé leitað til skrifstofu borgarstjórnar fæst staðfest að ég hef mætt á 60 af 68 fundum borgarstjórnar sem jafngildir 88% mætingu. Þessi skráning tekur mið af því að ég er um þessar mundir í fæðingarorlofi. Vegna veikinda á meðgöngu missti ég af tveimur fundum til viðbótar.

Sé tekið tillit til þeirrar fjarveru er mæting mín yfir 90%.

Með fyrirfram þökk fyrir birtingu þessarar leiðréttingar".

Á næstu misserum er líklegt að rekstur borgarinnar verði í járnum. Útsvarstekjur munu rýrna vegna lægri tekna íbúa og fasteignaskattar munu að öllum líkindum lækka. Borgin þarf að reyna hvað hún getur til að minnka útgjöld áfram enda hafa sjálfstæðismenn hagrætt á kjörtímabilinu samhliða því að forgangsraða verkefnum án þess að hækka skatta og álögur. Borgarstjórnarflokkurinn hefur einsett sér að verja þjónustu sem snýr að velferðarmálum og börnum í borginni.

Í dag renna um 60% af 60 milljarða króna tekjum borgarinnar til skóla- og velferðarmála eða í þá þætti sem flestir skynja að séu hluti af grunnþjónustu borgarinnar. Enn eru þá ótaldir mikilvægir málaflokkar eins og frístundaheimili, hreinsun og garðyrkja í borginni, sundlaugar og bókasöfn. Þessir málaflokkar eru álitnir nauðsynlegir af flestum en erfiðir tímar gætu kallað á ný viðmið, að minnsta kosti tímabundið. Sem dæmi var ákveðið í fyrra að þjónusta borgarinnar við hirðun garðúrgangs á sumrin væri ekki grunnþjónusta. Ýmis önnur þjónusta er á gráu svæði og getur verið talin nauðsynleg af sumum en ekki öðrum, enda kalla ólíkir einstaklingar á ólíka þjónustu.

Það er ljóst að skilgreining þjónustu er verkefni sem krefst útsjónarsemi og áræðni. Ég vil að slíkar ákvarðanir verði teknar í samvinnu við borgarbúa. Í þessu sambandi er mikilvægt að horfa út á við og læra af öðrum þjóðum sem gengið hafa í gegnum svipaðar þrengingar. Sérstaklega er gagnlegt að horfa til reynslu Finna. Þar sýndi reynslan að langtímaáhrif kreppu felast oft í því hvernig börnum reiðir af löngu eftir að samdráttarskeiði lýkur. Oft er dulið í fyrstu hvaða áhrif breytingar á þjónustu geta haft. Til dæmis getur einföld breyting eins og minni gæsla á leikvöllum í frímínútum haft áhrif á öryggistilfinningu barna sem aftur getur haft áhrif á margt í lífi grunnskólanemenda.

Mér finnst líklegt að kosningarnar í vor snúist um þessi grundvallaratriði, þ.e. hvaða málaflokka þarf að verja - hvað sem tautar og raular.

Sendu mér þína skoðun með því að smella hér eða senda mér póst á .(JavaScript must be enabled to view this email address) .

Á morgun, laugardag, kl. 11 mun ég opna vinnuaðstöðu framboðsins að Geirsgötu 11 (Gamla Fiskikaups húsið Sjá kort ) vegna prófkjörs sjálfstæðismanna í Reykjavík. Boðið verður upp á léttan hádegisverð.

Krakkahorn verður á staðnum fyrir yngri kynslóðina 

Byrjum helgina saman í góðra vina hópi.

Allir hjartanlega velkomnir.

Financial Times, sem er virtasta viðskiptatímarit vesturlanda ásamt The Wall Street Journal, birti í morgun leiðara sem fjallar um Icesave og stöðu Íslendinga. Leiðaraskrif FT eru með virtustu viðskiptaskrifum sem koma út á prenti.

Textinn ætti að vera skyldulesning fyrir alla á Íslandi og tók ég mér því það bessaleyfi að þýða greinina og birta hér að neðan. (Mistök í þýðingu, ef einhver eru, eru mín.)

Skilaboðin í leiðaranum eru skýr: Evrópureglum verður ekki bjargað með því að þjösnast á Íslendingum og henda þeim í skuldafangelsi.

Ekki setja Ísland í skuldafangelsi

Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, hafnaði í þessari viku lögum sem áttu að jafna ágreining lands hans við Bretland og Holland út af hinu auma Icesave máli. Í sannleika sagt átti hann lítið val: fjórðungur kosningabærra manna á Íslandi, sem er mjög svo sjálfstætt fólk, hafði undirritað áskorun til hans þess efnis að hafna lögunum. Þetta eru mótmæli af þeirri stærðargráðu sem enginn leiðtogi getur litið framhjá.

Lögin fara nú í þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem þeim verður líklega hafnað. Þetta getur hugsanlega kennt hollenskum og breskum stjórnvöldum takmörk þess hversu langt er hægt að ganga fram með ofbeldi, en gerist þó of seint til að það komi raunverulega nokkrum að gagni.

Landsbankinn bauð upp á Icesave reikninga sína á grundvelli evrópskra „passporting? reglna, sem gera erlendum bönkum kleift að opna útibú að því gefnu að þeir uppfylli reglur eftirlitsaðila heima fyrir og taki þátt í tryggingakerfi innistæðueigenda heimalandsins. Hins vegar, eins og hrunið í október 2008 sýndi, var áhætta Landsbankns langtum meiri en sú upphæð sem íslenska innistæðutryggingakerfið gat mögulega ráðið við að greiða.

Í júní samþykktu Bretar og Hollendingar að veita innlánstryggingasjóðnum 15 ára lán til að endurgreiða innlánseigendum Icesave, en heimtuðu á móti að íslenska ríkið ábyrgðist lánið sem hefði skuldsett skattgreiðendur á Íslandi fyrir meira en einum þriðja af árlegum útflutningi landsins (endaleg upphæð yrði hugsanlega lægri, en það færi eftir þeirri upphæð sem kæmi út úr sölu eigna Landsbankans). Íslenski löggjafinn samþykkti ábyrgðina eftir að hafa takmarkað hana við hlutfall hagvaxtar á líftíma lánsins. Þegar bresk og hollensk yfirvöld sættust ekki á að ábyrgðin rynni út án þess að lánið væri mögulega greitt að fullu, var lögunum breytt í ásættanlegt form fyrir lánveitendur – en ekki fyrir herra Grímsson eða fyrir flesta Íslendinga.

Það er erfitt að gera sér grein fyrir mikilvægi þess að taka Ísland sem dæmi. Fyrir lánveitendurna eru upphæðin hjákátleg: í heildina er hún 3,9 milljarðar punda, eða sem nemur einum hundraðshluta af því sem eingöngu Bretland mun taka að láni á þessu og næsta ári. Örlítill nágrannakærleikur væri nánast ókeypis fyrir Amsterdam og London.

Þeir (Bretar og Hollendingar, innskot) eru ekki heldur saklaus fórnarlömb. Breskir og Hollenskir bankar högnuðust gríðarlega á reglunum. Ef þeir hefðu  farið á höfuðið á sambærilegan máta (og gerðist fyrir Ísland, innskot) væri óðs manns æði að ímynda sér að ríkisstjórnir þeirra tækju á sig hundruð milljarða í skuldir til þess að bjarga erlendum innlánseigendum og það er aumkunarvert að krefjast þess hins sama af löskuðum nágranna.

Ísland hefur verið undir byssukjafti frá byrjun. Lán frá Póllandi, norrænum nágrönnum og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum (AGS) eru háð jákvæðri umfjöllun AGS sem aftur á móti eru háð jákvæðri lausn Icesave. Líflína, sem felst í Evrópusambandsumsókn, er því í gíslingu, háð velvild Breta og Hollendinga.

Landsbankinn sýndi að Evrópa verður að endurskoða eigin lög til að ná fram traustara jafnræði. Það mun ekki gerast með því að setja Ísland í skuldafangelsi.

Þegar litið er til baka finnst mér árið 2009 hafa verið lengra en önnur ár. Auðvitað er það vitleysa en líkt og tíminn flýgur þegar gleðin er við völd, er því öfugt farið um erfiðari stundir.

Árið 2009 einkenndist af átökum. Mér þótti erfitt að sjá reiðina sem braust út í byrjun ársins og endalausa neikvæðni streyma frá öllum fjölmiðlum. Það er ljóst að ástandið verður erfitt áfram og við munum þurfa að sýna samstöðu og hjálpa hvert öðru á árinu sem nú fer í hönd. En vonandi eru þeir skaflar, sem við brjótumst gegnum núna, þeir verstu og vonandi sjáum við brátt vísbendingar um viðsnúning.

Auðvitað sjáum við líka ýmislegt jákvætt gerast um þessar mundir. Ég var svo heppin á árinu að taka þátt í afar blómlegri starfsemi með borgarstarfsmönnum sem hafa áhrif á daglegt líf allra borgarbúa. Heimsóknir mínar í leikskóla borgarinnar standa þar upp úr og þegar þetta er ritað hef ég, sem formaður leikskólaráðs, heimsótt 60 skóla af þeim tæplega 100 sem eru í borginni. Ég hlakka til að ná að heimsækja þá alla nú í vetur.

Í þessum heimsóknum sést glöggt hvílíkt fjöregg skólarnir okkar eru. Allir eru þeir ólíkir og endurspegla mjög sterklega áherslur stjórnenda og starfsmanna hvers skóla. Það hefur verið gríðarlega gefandi að fá að heimsækja skólana og hvetjandi að hlusta á vangaveltur, framtíðarsýn og áhyggjur starfsmanna. Á kjörtímabilinu höfum við lagt áherslu á að fjölga faglærðu starfsfólki í leikskólum og á þessu ári náðist sá ánægjulegi árangur að um helmingur starfsmanna í skólum borgarinnar er með faglegan bakgrunn í leikskóla- og/eða uppeldistengdum fræðum.

Á árinu skilgreindi leikskólaráð, með stjórnendum leikskólasviðs, hversu mikið hlutfall er greitt fyrir hvert pláss, annars vegar af íbúum borgarinnar með útsvari og hins vegar af foreldrum. Var þetta unnið fyrir foreldra og aðra útsvarsgreiðendur. Sem dæmi má nefna að 8 klukkustunda leikskólapláss er niðurgreitt af skattfé um 87-95% . Þannig greiðir t.d. fjölskylda, þar sem annar maki er í námi, 10.597 kr. á mánuði fyrir leikskólavistun sem er 9,4% af raunkostnaði við plássið. Þetta er hluti af hugmyndum mínum um aukna kostnaðarvitund í kerfinu, bæði fyrir starfsfólk og þá sem þiggja þjónustu hjá borginni. Skýr kostnaðarvitund tryggir jafnan rétt að þjónustu og eykur virðingu fyrir notkun á skattfé.

Á árinu 2009 náðust mikilvæg skref í sérkennslumálum þegar samþykkt var metnaðarfull og skýr sérkennslustefna leikskólasviðs sem er afar aðgengileg fyrir foreldra. Hún var sett fram með það að markmiði að gera betur til lengri tíma og að foreldrar hefðu góðar upplýsingar um rétt barnsins sem og reglur um úthlutun sérkennslufjármagns. Að auki var byrjað á tilraunaverkefni sem menntamálaráðherra styrkti til eins árs í janúar 2009. Það tryggir að starfsmenn á Sólborg og Múlaborg hafi svigrúm til að styðja við foreldra og aðra skóla í að miðla þekkingu og upplýsingum þeirra á sérkennslumálum. Sólborg og Múlaborg eru leikskólar sem eru með sérstaka þjónustu fyrir börn.

Að sama skapi heimsótti ég, sem formaður umhverfis- og samgönguráðs, garðyrkjustöðvar borgarinnar og hitti þar metnaðarfullt starfsfólk sem sér um að hirða gróður og snyrta öll opnu svæðin okkar og umferðareyjur. Þar sem ég er mikil áhugakona um garðyrkju, þótti mér sérlega ánægjulegt að ræða við þetta virðingarverða fólk um sýn þess á nærumhverfi borgarhlutanna.

Tvö verkefni tengd íbúalýðræði eru mér einnig minnistæð. Það fyrra varðar breytt skipulag Miklatúns/Klambratúns sem varð til með aðkomu íbúa í gegnum Facebook síðu og vel heppnaðan íbúafund sem haldinn var í kjölfarið á Kjarvalsstöðum. Síðara verkefnið tengdist tilraun með kaupmönnum á Laugavegi til að loka götunni fyrir akandi umferð þann 5. september. Einstök stemning skapaðist á Laugavegi þennan dag og var sérstakt að taka eftir því hversu mikill hávaði fylgir bílum. Þarna sáust líka óvenju margir barnavagnar sem gæti bent til þess að jafnvel sé þörf á að breikka gangstéttar til að tryggja gott aðgengi fyrir fólk með börn.

Störf mín sem formaður leikskólaráðs og umhverfis- og samgönguráðs voru afskaplega gefandi á árinu. Mörg góð mál fengu farsælan endi og fleiri góð mál bíða.

Ég get ekki fjallað um árið 2009 án þess að minnast á það mikilvægasta, en það er í persónulegu samhengi. Þar stendur auðvitað hæst að við hjónin eignuðumst litla stúlku 1. október. Fjölskyldan öll er í skýjunum og ekki spillir fyrir að systir mín eignaðist líka stúlku stuttu áður. Fjölskyldan eyddi almennt miklum tíma saman í fríum og margar góðar minningar urðu til.

Í lok ársins tók ég þá stóru ákvörðun að sækjast eftir 2. sæti á lista Sjálfstæðisflokksins fyrir borgarstjórnarkosningarnar í vor. Nýtt ár hefst því með mikilli, en jafnframt skemmtilegri, vinnu við að heyra í sjálfstæðismönnum í borginni. Ég er viss um að þeir eru almennt ánægðir með þær mikilvægu breytingar á vinnubrögðum sem Hanna Birna Kristjánsdóttir borgarstjóri hefur innleitt og ég tel að þurfi að festa í sessi.

Ég óska ykkur öllum gleðilegs árs og megi það færa okkur öllum gæfu og bjartari tíma.

Undarlegt er hversu margir virðast ekki skilja mikilvægi þess að eyða minna en þeir afla. Fyrir hrun átti þetta t.d. við um alla helstu banka og fjárfestingafélög landsins en þeir sem að þeim stóðu höfðu lítinn áhuga á að halda kostnaði innan skynsamlegra marka. Þeir trúðu að hægt væri að auka tekjur endalaust og því skipti kostnaðurinn ekki máli. Þetta reyndist rangt og því fór sem fór.


Ríkisstjórn Íslands hefur að nokkru leyti tileinkað sér þetta viðhorf. Allt þetta ár hefur legið fyrir að mikill halli verður á rekstri ríkissjóðs. Líkt og bankarnir fyrir hrun treystir ríkisstjórnin á að tekjur vaxi en lætur útgjaldahliðina afskiptalitla. Þegar haft er í huga að tekjur ríkisins fást með sköttum frá einstaklingum og fyrirtækjum, og að geta þeirra til að greiða hærri skatta hefur snarminnkað, er nánast útilokað að slík lausn gangi upp.


Reykjavíkurborg horfir fram á sams konar verkefni. Tekjur borgarinnar fást með sköttum á laun og fasteignir Reykvíkinga. Báðir þessir liðir dragast nú saman og því munu tekjur borgarinnar minnka á næstu misserum. Leið ríkisstjórnarinnar, heimfærð á borgina, fælist í því að hækka útsvar og fasteignaskatta. Vinstri græn í borgarstjórn hafa nú þegar lagt þetta til. Þetta finnst okkur, sem stjórnum borginni, ófær leið á sama hátt og hún reyndist ófær hinum föllnu bönkum og mun reynast ófær í ríkisrekstrinum.


Að þessu sögðu verður borgin að reyna allt hvað hún getur til að minnka útgjöld. Þetta höfum við sjálfstæðismenn gert á kjörtímabilinu samhliða því að forgangsraða verkefnum. Við höfum einsett okkur að verja þjónustu sem snýr að velferðarmálum og börnum í borginni og horfum þá m.a. til reynslu Finna sem sýnir að langtímaáhrif kreppu felast oft í því hvernig börnum reiðir af löngu eftir að samdráttarskeiði lýkur. Velferðar- og skólamál taka til sín 60% af tekjum borgarinnar og því er ljóst að þetta er verkefni sem krefst útsjónarsemi og áræðni. Krafa borgarbúa hlýtur þó að vera sú að þetta takist án skattahækkana.

Greinin birtist í Fréttablaðinu á gamlársdag 2009.

Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir borgarfulltrúi, hefur ákveðið að gefa kost á sér í 2. sætið á lista sjálfstæðismanna í Reykjavík.

„Metnaður minn er allur í þá átt að halda áfram störfum í þágu Reykvíkinga og það er mér mikil hvatning að geta gert það á þeim góða grunni sem Hanna Birna Kristjánsdóttir, borgarstjóri, hefur lagt með nýjum vinnubrögðum í stjórn borgarinnar,“

Þorbjörg Helga hefur verið borgarfulltrúi frá 2006 en hún hefur gegnt trúnaðarstörfum fyrir Reykjavíkurborg frá 2002. Hún er formaður leikskólaráðs, stýrði umhverfis- og samgönguráði 2008-2009 og menningar- og ferðamálaráði 2008. Þá situr Þorbjörg í stjórn Lánasjóðs sveitarfélaga og fyrr á kjörtímabilinu sat hún í stjórn Strætó bs.

„Það verður krefjandi verkefni næstu fjögur ár vinna með borgarbúum í að forgangsraða verkefnum því rekstur borgarinnar verður þungur. Ég er tilbúin að vera í forystuhópnum sem tekur þær ákvarðanir,“.

Þorbjörg Helga er 37 ára og lauk B.A.-prófi í uppeldis- og menntunarfræði við HÍ 1998. Þá lauk hún meistaranámi í námssálarfræði við University of Washington í Seattle 1999. Hún er gift Hallbirni Karlssyni verkfræðingi og saman eiga þau þrjú börn, tvo stráka 14 og 9 ára og 2 mánaða stúlku.

Prófkjör Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík fer fram 23. janúar.

Starfs- og launaumhverfi borgarfulltrúa er með þeim hætti að draga má í efa að þunginn í starfi borgarfulltrúa sé í eðlilegu samhengi við það sem þeir eru kjörnir til að gera. Í hnotskurn helgast þetta af því að greiðslur fyrir setu í fagráðum m.a. menntaráði eða velferðarráði, eru minni en greiðslur fyrir stjórnarsetu í fyrirtækjum borgarinnar. Í þessu felast alvarlegar brotalamir sem eiga rætur sínar að rekja til stjórnkerfisbreytinga R-listans sáluga og vekja upp spurningar um til hvaða verka borgarfulltrúar eru kjörnir, hvaða verkefnum þeir sinna og hvernig þeim eru greidd laun.

Fimmtán borgarfulltrúar stýra borginni með setu í ráðum borgarinnar auk setu í stjórnum þeirra fyrirtækja og stofnana sem borgin ber ábyrgð á. Fagráðin eru 10 talsins og mynda kjarna um vinnu borgarfulltrúa, þ.e.a.s. þau verkefni sem flestir borgarbúar hafa í huga þegar þeir velja sér borgarfulltrúa í kosningum. Undir fagráðin falla umhverfis- og samgöngumál, skólamál, velferðarmál ofl. Sjálf borgarstjórn tekur lokaákvarðanir og þar ræða borgarfulltrúar ákvarðanir í ráðum og fylgja málum úr hlaði. Þessu til viðbótar sitja borgarfulltrúar í ýmsum stjórnum fyrirtækja og stofnana borgarinnar. Þær eru fjölmargar, m.a. stjórnir Orkuveitunnar, Faxaflóahafna, Strætó, hjúkrunarheimila og skíðasvæða. Helsti munurinn á fagráðum og stjórnum er sá að skatttekjur borgarinnar fara beint í rekstur sem fellur undir fagráðin en starfsemi sem fellur undir stjórnir á að standa að mestu leyti undir sér.

Stjórnkerfi borgarinnar var umturnað 2005 undir forystu Dags B. Eggertssonar. Gamla skipulag borgarinnar var lagt af og heiti eins og borgarritari, borgarverkfræðingur og menningarstjóri voru aflögð. Á móti urðu til svið og sviðsstjórar sem mynda núverandi skipulag. Breytingin fól í sér að fjölga í fagráðum úr 3-5 fulltrúum í 7 fulltrúa. Þetta þýðir að 70 kjörnir fulltrúar og 70 til vara eru kjörnir í fagráð en einnig sitja hvern fund starfsmenn og áheyrnarfulltrúar og sitja þar af leiðandi allt upp í 20 manns fundi. Þá eru ótaldir fulltrúar í stjórnum.

Tilgangur breytinganna var m.a. betri nýting fjármuna og jafnari laun borgarfulltrúa. Því átti að ná fram með því að setja þak á fjölda fagráða sem borgarfulltrúi gat fengið greitt fyrir. Reglan er sú að borgarfulltrúar eiga að sitja í tveimur fagráðum til að halda fullum launum og hækka ekki ef þeir setjast í fleiri fagráð (t.d. í það þriðja). Eins er aðeins greitt álag fyrir formennsku í einu ráði. Þetta átti að tryggja að einstakir borgarfulltrúar gætu ekki raðað á sig nefndum og fengið greitt meira en aðrir. Reynslan sýnir að vandamálið hvarf ekki heldur færðist til. Í flestum stjórnum utan fagráða er nefnilega greitt sérstaklega fyrir stjórnarsetu og er í sumum tilfellum um umtalsverðar upphæðir að ræða. Breytingarnar hafa því haft þau áhrif að stjórnkerfið hvetur borgarfulltrúa til að sinna verkefnum að lágmarki í fagráðum en sækja viðbótarlaun í stjórnum utan ráðhússins.

Annað markmið með stjórnkerfisbreytingunum var að auka lýðræðislega stjórnunarhætti. Af framansögðu má ráða að þessu markmiði hafi heldur ekki verið náð. Þróunin hefur þau áhrif að inni í borgarstjórn eru afar fáir fulltrúar til að tala máli fagráða borgarinnar. Kjörnum fulltrúum í fagráðum hefur fækkað mjög hlutfallslega enda erfitt að raða 15 manna borgarstjórn í 70 sæti fagráða. Til dæmis var ég sem formaður í umhverfis- og samgönguráði eini borgarfulltrúinn í ráðinu. Þetta á við um fleiri fagráð. Í stjórn Faxaflóahafna eru hins vegar fjórir af fimm stjórnarmönnum borgarfulltrúar. Staðan er því sú að fagráðin sem eru grunnhluti þeirrar vinnu sem borgarfulltrúar eiga að inna af hendi, líða fyrir skipulagið. Þetta er afleitt og er ekki til að auka lýðræðislega umræðu eins og var markmiðið.

Það er mikilvægt að ræða ókosti stjórnkerfisbreytinga borgarinnar út frá siðferðislegu og fjárhagslegu sjónarmiði. Í núverandi fyrirkomulagi felst óhagræði sem verður að laga þar sem það getur ekki verið borgarbúum í hag að borgarfulltrúar hafi sterka fjárhagslega hagsmuni af því að leita í önnur verkefni en þau sem koma borgarbúum mest við. Núverandi fyrirkomulag leiðir til þess að margir borgarfulltrúar hafa of mikið af verkefnum á sinni könnu sem tengjast ekki fagráðunum og þeim verkefnum sem þeir voru kosnir til að sinna. Umræðan um fjölgun borgarfulltrúa er vissulega þörf í þessu samhengi en ekki fyrr en búið er að vinna markvisst að breytingum á núverandi stjórnkerfi þar sem lagt er upp með að kjörnir fulltrúar sinni sem best forgangsverkefnum borgarinnar.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 14. desember 2009.

Forgangsmál í leikskólum borgarinnar er að hvert barn fái þjónustu við sitt hæfi. Ef grunsemdir vakna um að sérkennslu sé þörf er strax sett af stað athugun í leikskólanum og starfsfólk hefur tafarlaust vinnu með barninu. Þetta er svokölluð snemmtæk íhlutun en hún miðar að því að skólinn grípi inn í strax og grunsemdir vakna um þroskafrávik. Í nýrri stefnu leikskólasviðs um sérkennslu, sem leikskólaráð samþykkti á fundi sínum í haust, er þetta markmið staðfest enda er það mikilvægt til að ná árangri með börnum sem þurfa stuðning.

Í stefnunni kemur fram að við hvern leikskóla borgarinnar verði ábyrgðarmaður sérkennslu og lögð áhersla á að einstaklingsnámskrá verði gerð fyrir öll börn sem þarfnast sérkennslu. Stefnt er að fjölgun leikskóla með sérhæfða þekkingu vegna þjónustu við börn með fötlun en þeir eru nú tveir í Reykjavík. Sérhæfðu leikskólarnir eiga að vera í fararbroddi við þekkingaröflun á sínu sérsviði og miðla þekkingu. Áhersla er lögð á að efla markvisst samstarf leik- og grunnskóla og stuðla þannig að meiri samfellu á milli þeirra. Þá er lagt til að settur verði á stofn upplýsingavefur sem haldi utan um og miðli hugmyndum og leiðum sem notaðar eru í sérkennslu og að sérhæft námsgagnasafn til útláns verði hjá sérkennsluráðgjöfum. Einnig er lagt til að hafið verði tilraunaverkefni vegna langveikra barna með heimsóknum barna og kennara heim til barns. Á næstu árum er stefnt að því að byggð verði upp breiðari þekking á þjónustumiðstöðvum og sérfræðingar fengnir úr fleiri faggreinum, s.s. talmeinafræðingar og iðjuþjálfar, svo börn með mikil þroskafrávik fái samþætta aðstoð.

Stefna leikskólasviðs um sérkennslu er aðgengileg á vef borgarinnar (http://www.leikskolar.is) og þar geta forráðamenn aflað sér upplýsinga um hver réttur barna þeirra er og hvernig fjármagni er úthlutað. Sérkennsla er hluti af þeirri grunnþjónustu sem borgarstjórn vill tryggja og því er mikilvægt að allar reglur séu skýrar og tryggi jafnræði í þjónustu milli barna.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 11. desember 2009.

Á Alþingi liggur fyrir frumvarp um breytingar á lögum um kosningar í sveitastjórnum. Nefnd skipuð þingmönnum, en engum sveitastjórnarmönnum, hefur skilað af sér hugmyndum að aðferð sem hefur það að markmiði að auka lýðræði í kosningum með því að bjóða kjósendum að raða fulltrúum á listum flokkana. Meginbreytingin felur í sér að efstu fulltrúar allra flokka eru í persónukjöri. Kjósendur flokks geta þannig raðað efstu frambjóðendum í númeraröð, að lágmarki einum og hámarki 15 séu listar borgarstjórnarflokka notaðir sem dæmi. Áður þurfa flokkarnir að hafa valið 15 frambjóðendur sem kosið er á milli með persónukjöri en 15 neðstu frambjóðendunum raða flokkarnir í fasta röð sem kjósendur geta ekki breytt. Útstrikanir heyra sögunni til skv. frumvarpinu. Í stuttu máli er reglum breytt þannig að prófkjör fer fram samhliða sveitastjórnarkosningum.

Margt í frumvarpinu er ágætt og sérstaklega umræðan um nauðsyn breytinga á núverandi kerfi. Á hinn bóginn er ljóst að flestar þær breytingar sem frumvarpið, verði það að lögum, hefur í för með sér þurfa ítarlegri skoðun og umræðu til að sveitastjórnarmenn og kjósendur skilji og sjái ávinning af þeim. Að öðrum kosti er hætt við að breytingarnar leiði til minna lýðræðis. Minna þarf á að í núverandi lögum má kjósandi endurraða og strika út fulltrúa þess flokks sem viðkomandi kýs.


Nokkur atriði frumvarpsins þarf að skoða sérstaklega. Til þessa hafa stjórnmálaflokkarnir valið sér leiðtoga á einn eða annan máta vel fyrir kjördag. Með því móti er kosning milli einstaklinga útkljáð fyrir kjördag og baráttan milli flokka fram að kjördegi snýst því meira um málefni flokkanna en persónur, þótt persónur spili að sjálfsögðu alltaf stórt hlutverk. Nýja fyrirkomulagið snýr þessu á haus. Frambjóðendur flokkanna munu berjast innbyrðis fram að kjördegi. Afleiðingin verður sú að kjósendur munu heyra meira um einstaka frambjóðendur en þau málefni sem flokkarnir standa fyrir. Fyrir vikið gæti orðið erfiðara fyrir kjósendur að gera upp á milli stjórnmálaflokkanna og prófkjörsbragur tekur yfir málefnalega umfjöllun um sveitastjórnarmál.

Verði málefni ofarlega á baugi sem frambjóðendur flokks eru ósammála um, sbr. flugvallarmálið, verður enn erfiðara fyrir kjósendur að gera upp hug sinn. Röð frambjóðenda og skipan oddvitasætisins sérstaklega gæti fyrst þurft að liggja fyrir.

Fleiri vandamál munu hljótast af því að raða ekki á lista fyrir kjördag. Í kosningum mæta t.d. forsprakkar stjórnmálaflokka í umræðuþætti í sjónvarpi kvöldið fyrir kosningar. Nú verður slíkt ekki auðvelt í framkvæmd. Hvaða einstaklingar eiga að mæta fyrir flokkana? Ólýðræðislegasta leiðin væri sú að flokkarnir sjálfir veldu þá einstaklinga. Margir kjósendur kjósa stjórnmálaflokk eftir trausti þeirra á leiðtogaefni og því hverjir skipa framboðslistann. Dagur, Steinunn Valdís og Stefán Jón börðust t.d. fyrir fjórum árum um leiðtogasæti Samfylkingar í Reykjavík. Hvernig færi kosningabarátta flokksins fram ef óljóst væri hvert þeirra leiddi flokkinn á kjördag? Verða kjósendur sáttir þegar í ljós kemur mörgum dögum seinna að allt annar leiðtogi en þeir óskuðu sér leiði þann flokk sem þeir kusu?

Fleiri mikilvægir þættir þurfa ítarlegri skoðun. Talsverðar líkur eru á því að minnihluti kjósenda hvers flokks leggi sig fram við að raða fulltrúum og þeir sem velji, raði jafnvel ekki nema 3-4 fulltrúum af þeim sem eru í persónukjöri. Fullyrða má að afar fáir kjósendur muni til dæmis velja fleiri en 6-7 fulltrúa af þeim 15 sem yrðu í persónukjöri í borgarstjórnarkosningum. Þetta er ólíkt prófkjörsreglum þar sem sett er fram krafa um hámarks- og lágmarksfjölda til þess að ekki verði smölun fyrir fáa einstaklinga. Líkast til þýðir þetta að frambjóðendur sem lenda fyrir neðan efstu 3-4 sæti persónukjörsins hafi mun færri atkvæði á bak við sig en áður. Án lágmarksfjölda verður erfiðara fyrir ný og óþekkt andlit að kljást við sitjandi fulltrúa eða fræg andlit. Breyting laganna mun því draga úr endurnýjun á listum flokkana en frumvarpið ætti að miða að hinu gagnstæða.

Sveitastjórnir eru afar ólíkar og lúta öðrum lögmálum en þing. Hafa þarf í huga sveigjanleika til að mæta þeirri staðreynd. Sem dæmi fara minni flokkar oft fram með samsetta lista en lagabreytingin leiðir til þess að þeir muni ekki auðveldlega geta skipt með sér sætum þegar efstu mönnum er raðað upp af kjósendum.

Reiknireglur þær sem ráða úrslitum í persónukjörinu eru það flóknar að þær eru illskiljanlegar kjósendum. Það er ekki lýðræðislegt þegar lög eru það flókin að almennur kjósandi skilur þau ekki eða afleiðingar þeirra. Miklir stærðfræðiútreikningar liggja að baki persónukjörinu og mun taka marga daga að reikna út hvaða fulltrúi lendir í hvaða sæti.

Allir eru sammála um að breytinga sé þörf og að kjósendur eigi að hafa meiri aðkomu að vali sinna fulltrúa. Fyrst og síðast er mikilvægt að spyrja þeirrar lykilspurningar hvort þessi leið nálgist það sem kjósendur vilja og hvort raunverulega sé verið að auka lýðræði. Kjósendur hafa ekki verið spurðir. Eru kjósendur sáttir við afnám útstrikana? Óska þeir eftir einu allsherjar prófkjöri samhliða kosningum þar sem tugir einstaklinga leggja fram sig og sín málefni? Kjósendur fá yfir sig flókin skilaboð um menn og málefni í stað sjónarmiða flokka. Líklegt má telja að sumir kjósendur vilji breytingar sem færi okkur nær einmenningskjöri og að margir kjósendur sjái fyrir sér breytingar sem leyfi þeim að velja ,,sína sveitarstjórn” óháð flokkum.

Að lokum er afar mikilvægt fyrir grasrót hvers flokks að þingið fari að kveða upp úr um afdrif þessa frumvarps. Stjórnmálaflokkar í sumum sveitarfélögum hafa nú þegar ákveðið að bíða ekki lengur eftir niðurstöðu þings og hafa ákveðið að fara í prófkjör. Í öðrum sveitarfélögum er beðið eftir afgreiðslu eða frestun frumvarpsins. Það er alls ekki lýðræðislegt að framkvæma stórfelldar og lítt ræddar breytingar á kosningalögum með litlum sem engum fyrirvara.

Greinin birtist í Morgunblaðinu 3. október.

Á mikilvægri ráðstefnu um orkumál sem lauk í gær voru ræddar tegundir orkugjafa fyrir bifreiðar. Umræðan hefur færst frá því að ræða einungis hvaða eini orkugjafi taki við af bensíni í þágu umhverfisins í að ræða marga ólíka orkugjafa (t.d. metan og rafmagn).

Mikilvægt er að muna í þessari umræðu að hver borg þarf að nálgast sínar umhverfislausnir út frá sínum sérkennum. Þannig er til dæmis Kaupmannahöfn vel í stakk búin til að leggja meiri áherslu á hjólreiðar en nú þegar nýta 39% íbúar þar hjól sem ferðamáta til og frá vinnu. Í Reykjavík er þessu öfugt farið þar sem einkabíllinn varð sífellt meira áberandi undanfarin ár. Frá 1990 hefur fólksbílum í borginni fjölgað um ríflega 70% til ársins 2007 og 75% allra ferða á eru farnar á einkabíl. Reykvíkingar fara 6% ferða sinna með almenningssamgöngum og 12% gangandi eða hjólandi.

Þrátt fyrir að stór hluti ferða sé farin á einkabíl eru vegalengdir innan borgarinnar stuttar og því tækifæri í að nýta aðra orkugjafa en bensín. Um 60% allra ferða sem farnar voru innan höfuðborgarsvæðisins árið 2002 voru styttri en 3 km. Í þessu felst mikið tækifæri fyrir Reykvíkinga að breyta um orkugjafa á bílum sínum.

Samgöngur í Reykjavík eru ein af aðaluppsprettum losunar gróðurhúsalofttegunda og tækifærin til umbóta hafa ekki farið framhjá borgarfulltrúum. Borgarstjórn hefur markvisst unnið að því síðustu þrjú ár að bjóða upp á aðra valkosti í samgönguháttum með metnaðarfullum grænum skrefum, samgöngustefnu borgarinnar og loftlags- og loftgæðastefnu. Fjölgun hjólastíga, fjölgun forgangsreina fyrir Strætó, bætt umhverfi fyrir gangandi, stæði til að hlaða rafmagnsbíla, frí stæði fyrir eyðslugranna bíla og setningu orkustöðvastefnu í stað bensínstöðvastefnu eru bara nokkur dæmi um aðgerðir. En það þarf meira til – nú af hendi ríkisstjórnarinnar – sem talar og talar um umhverfismál, nýjar leiðir í samgöngum og rafmagnsvæðingu en gerir ekkert. Þvert á móti er raunin sú að höfuðborgarsvæðið fær nær engar samgöngubætur, ekkert er gert í að breyta skattaumhverfi umhverfisvænna bíla og ríkið viðurkennir ekki að göngu- og hjólastígar séu hluti af samgöngukerfi.

Ríkisstjórnin stundar umræðustjórnmál í þessu sem öðru.

Birtist í Fréttablaðinu 16. september 2009.

Þátttaka íbúa í ákvarðanatöku Reykjavíkurborgar er smám saman að verða skipulagður þáttur í ákvörðunum í ráðum og nefndum borgarinnar. Fullyrða má að oftast þegar hagsmunaaðilar og íbúar taka þátt verður endanleg ákvörðun betri og ástæður ákvörðunar skýrari. Borgaryfirvöld eiga þess vegna að vinna markvisst betur með íbúum Reykjavíkur í umhverfis- og skipulagsmálum.

Umhverfis- og samgöngusvið sér um og skipuleggur yfir 150 opin leiksvæði. Þetta er mikill fjöldi svæða, jafnvel það mikill að erfitt er að tryggja að leikvellirnir séu vel nýttir og bjóði upp á fjölbreytta afþreyingu fyrir börn og fullorðna. Þetta er fjárfrekt verkefni sem krefst mikils mannafla og mikilla fjárfestinga á hverju ári. Oftar en ekki fer svo að lágmarksvinna fer í marga leikvellina og íbúar telja samt ekkert hafa verið að gert. Eitt af fjölmörgum spennandi grænum skrefum borgarinnar á árinu er að hefja vinnu við leikjastefnu (e. Play strategy) borgarinnar sem miðar að því að vinna með íbúum að skipulagi og nýtingu þessara svæða til leikja og útivistar.

Á 223. ára afmæli Reykjavíkurborgar síðasta þriðjudag fékk borgin skemmtilega gjöf frá íbúum í Vesturbænum. Um er að ræða þróunarverkefni íbúa og umhverfis- og samgöngusviðs sem felur í sér að Grímur, nýstofnað vináttufélag leikvallarins við Lynghaga, taki leikvöllinn í fóstur. Fóstrun garða og leikvalla er vel þekkt samstarf íbúa og borgaryfirvalda erlendis og er spennandi nýjung hér. Samstarfið felur í sér að íbúar, hverfaráð og umhverfis- og samgöngusvið borgarinnar skipta með sér verkum og vinna sameiginlega að því að leikvellirnir í þessu tilfelli nýtist sem best.

Verkefni eins og þetta eiga vonandi eftir að verða fleiri og fellur afar vel að einu af markmiðum Reykjavíkurborgar í átt að því að borgarbúar verði virkir þátttakendur í umhverfismálum og mótun borgarinnar. Kostirnir eru ótalmargir; íbúar tengjast í gegnum sameiginlegt verkefni, skoðanir þeirra sem nýta sér útivistarsvæðin komast til skila á skilvirkan hátt og reiturinn verður stolt íbúanna. Að auki hafa svona verkefni bein áhrif á íbúalýðræði og upplýstari umræðu um í hvað og hvernig dýrmætu skattfé borgarbúa er varið.

Greinin birtist í Fréttablaðinu í dag.

Drengir eru að dragast aftur úr. Það var heldur betur staðfest í frétt í Fréttablaðinu í vikunni. Þar kom fram að mun færri piltar verða teknir inn í MR (43% piltar, 57% stúlkur) og VÍ (37% piltar, 63% stúlkur) í haust. Á mannamáli þýðir þetta að tveir vinsælustu framhaldsskólarnir taka nú inn 50% fleiri stúlkur. Í okkar annars ágæta skólakerfi hefur það gerst undanfarin ár að piltar hafa kerfisbundið dregist aftur úr stúlkum. Þrátt fyrir að fleiri drengir séu í hverjum árgangi í grunnskólum hafa á undanförnum árum 50% fleiri stúlkur brautskráðst úr framhaldsskólum en drengir. Það er sláandi munur.

Niðurstöður síðustu PISA rannsóknar frá 2003, sem er alþjóðleg könnun á þekkingu og hæfni 15 ára nemenda, sýna að í engu þátttökulandi er samanburður kynjanna jafn hagstæður konum og á Íslandi. Þetta á við um allar námsgreinar sem mældar voru; stærðfræði, lestur, náttúrufræði og þrautalausnir. Stúlkur eru betri en drengir í öllum fjórum greinum og í engu landi eru yfirburðir stúlkna meiri í samanburði við drengi. Þessar niðurstöður eru í samræmi við niðurstöður samræmdra prófa undanfarin ár sem sýna að stúlkur standa sig betur en drengir.

Í flestum námsgreinum auka stúlkur árangur sinn á meðan drengir standa í stað. Munurinn er mestur í tungumálum. Drengjum líður í fleiri tilfellum verr í grunnskóla. Þeir lenda frekar í útistöðum við aðra og þjást frekar af námsleiða. Drengir fá ekki eins mikinn stuðning heima fyrir og fleiri drengir á unglingsaldri telja námið tilgangslaust. Brottfall drengja er meira en stúlkna í framhaldsskólum. Stúlkur eru í meirihluta í háskólanámi.


Staðreyndirnar skýra umbúðalaust að drengir eru að dragast afturúr. Þeim mun með þessu áframhaldi fækka áfram í framhaldsskólum og háskólum og við munum áfram sjá stúlkur í auknum meirihluta. Einkunnir stúlkna munu áfram verða hærri en drengja og tryggja þeim aðgang að skólum að þeirra ósk.

Af hverju hefur þetta gerst? Vandamálið hefur ekki verið tekið alvarlega, hvorki af menntamálayfirvöldum né sveitastjórnum. Lítið sem ekkert hefur verið skoðað hvaða aðgerðir valda þessari þróun. Örfáir fræðimenn, Ingólfur Gíslason öðrum fremur, hafa ljáð þessu máls. Engin sérstök átök eru í gangi hjá yfirvöldum, ekkert mat á kennsluaðferðum sem margir telja stelpumiðaðar, engin skoðun á því hvort aukið vægi vinnueinkunnar hafi neikvæð áhrif á stráka. Getur verið að afnám samræmdra prófa skekki stöðu drengja beint? Eru einstaklingsmiðaðir kennsluhættir stelpumiðaðir? Hefur okkur tekist á síðustu árum að breyta umhverfi skóla og kennslu þannig að stúlkur fá að njóta sín á kostnað drengja?

Hversu langt í ranga átt þarf þessi þróun að ganga til að samfélagið líti á þetta sem vandamál? Ég er viss um að mæður drengja og fjölmargir kennarar hljóti að spyrja sig þessara spurninga, en það virðist ekki fara fram upphátt. Umræða um jafnrétti kynja hefur einskorðast við stöðu kvenna á sama tíma og það virðist síður viðeigandi að fjalla um jafnrétti út frá þeirri hugmynd að drengir skuli njóta jafnréttis.

Þegar vakin er athygli á stöðu drengja draga jafnréttissinnar úr vandanum. Rökin eru að konur hafi í fjöldamörg ár háð baráttu við karla um jafnrétti og því þurfi enn sértækar aðgerðir til handa konum. Enn eru skökk hlutföll milli kynja í stjórnunarstöðum og enn er launamunur staðreynd. Það breytir þó ekki því að á sama tíma eru fyrrgreindar staðreyndir um stöðu drengja skýrar og þeim verður að breyta. Auðvitað eiga drengir að sýna sambærilegan árangur og stúlkur. Auðvitað eiga að útskrifast jafnmargir drengir og stúlkur með framhaldsskólapróf. Annars gætum við ekki réttlætt neinar aðgerðir til að bæta stöðu kvenna. Jafnrétti á ekki bitna á ,,hinum” hópnum.

Menntamálaráðherra sagði aðspurð um skökk hlutföll kynja í MR og VÍ að ,,drengir séu kannski að sækja í eitthvað annað nám frekar en bóklegt”. Ráðherra verður að taka málinu alvarlegar en þetta. Mér er til efs að menntamálaráðherra hefði svarað spurningunni á sama hátt ef hallað hefði á stúlkur – og sagt að stúlkur ,,væru kannski að sækja í eitthvað annað nám frekar en bóklegt”. Ef hún er jafnréttissinni ætti hún að hafa verulegar áhyggjur af 50% fleiri stúlkum útskrifuðum úr framhaldsskólum en strákum.

Aðalatriðið er að í samfélaginu og skólaumhverfinu séu í boði ólíkar leiðir fyrir alla. Leiðir að settu markmiði fyrir stúlkur mega ekki vera á kostnað drengja. Ræðum stöðu beggja kynja – samtímis og á jafnréttisgrundvelli.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 26. júní 2009.

Leikskólar og dagforeldrar í Reykjavík bjóða 7400 börnum nám og umönnun á hverjum degi. Faglegt starf er með því besta sem gerist og foreldrar koma börnum sínum í leikskóla á öðru aldursári. Þjónusta við foreldra er framúrskarandi, foreldrar sýna í þjónustukönnunum að þeir eru afar ánægðir og yngstu Reykvíkingarnir fá menntun og umönnun sem þeir búa að til framtíðar. 

Vegna nýrrar stöðu í efnahagslífinu lagði borgastjórn strax áherslu á að verja grunnþjónustuna. Við afgreiðslu fjárhagsáætlunar í janúar sl. var því einsýnt að standa vörð um grunnþjónustu leikskóla og dagforeldra, 8 stunda vistun, en draga frekar úr niðurgreiðslum fyrir þá viðbótarþjónustu sem veitt er. Þetta er sú tillaga sem talin er vera minnst íþyngjandi fyrir foreldra. 

Fyrsti hálftíminn hækkar minnst 

Gjaldskrá leikskóla Reykjavíkurborgar fyrir grunnþjónustu, 8 stunda vistun, mun haldast óbreytt. Áfram verður veittur 100% systkinaafsláttur en Reykjavíkurborg er eina sveitarfélagið sem veitir þannig afslátt fyrir barnmargar fjölskyldur. Allir aðrir afslættir fyrir einstæða foreldra, námsmenn og öryrkja haldast óbreyttir. Fæðisgjald er einnig óbreytt. 

Foreldrar í Reykjavík munu því áfram greiða lægstu leikskólagjöld á Íslandi fyrir 8 stunda dvöl eða skemur í leikskóla eða að meðaltali 5-13% af raunkostnaði. Líklegt er að einhverjir foreldrar þurfi að kaupa hálftíma umfram 8 stundir til að komast til og frá vinnu. Gjaldskráin endurspeglar það og hækkunin því minnst fyrir þennan hálftíma. Þannig hækkar gjaldskráin fyrir þessa foreldra aðeins frá 1077 kr. til 2.598 kr. eftir stöðu foreldra. Vakin er athygli á því að alls eru 7.400 börn í leikskólum borgarinnar og þar af eru aðeins tæplega 200 börn, eða minna en 3% í 9,5 stunda vistun. 

Dvelja rúmlega 7 tíma á dag 
Kannaður hefur verið raunverulegur dvalartími barna í leikskólum til samanburðar við þann tíma sem foreldrar greiða fyrir. Foreldrar hafa alltaf keypt lengri vistunartíma en þeir nýta í raun. Fram kom í könnun sem gerð var í febrúar á þessu ári að þessi munur er að verða enn meiri. Foreldrar greiða nú að jafnaði fyrir klukkustund lengur en börnin dvelja í leikskólanum, þ.e. þeir kaupa að meðaltali 8,4 klst. vistun fyrir börn sín en daglegur dvalartími þeirra er að meðaltali 7,14 klst. 

Foreldrar eru þannig að kaupa öryggisventil, tíma umfram það sem nýtt er, aðeins til öryggis. Mjög kostnaðarsamt er fyrir sveitarfélagið að niðurgreiða þjónustu sem ekki er nýtt. Sum sveitarfélög hafa kosið að veita ekki þjónustu eftir að grunnþjónustu lýkur en borgin vill fremur bjóða viðbótarþjónustuna áfram, en hækka kostnaðarhlutdeild foreldra í staðinn. 

Tími ákvarðana 
Það standa allir frammi fyrir erfiðum ákvörðunum, hvort sem þeir er hjá hinu opinbera, í fyrirtækjum og á heimilum. Efnahagsástandið þrengir að. Einhverjir hafa gagnrýnt, þó sérstaklega fulltrúar ríkisstjórnarflokkanna í borgarstjórn, að þessi aðgerð bitni á þeim síst mega sín þrátt fyrir að 8 tímarnir séu lægst verðlagðir á landinu. Leikskólarnir í Reykjavík taka til sín um 9 milljarða af útsvarstekjum Reykvíkinga eða nærri 20%. 

Til að tryggja að grunnþjónusta sé varin verður að skoða allar mögulegar leiðir og stórir dýrir málaflokkar geta ekki verið undanskildir. Án skýrrar forgangsröðunar eða upplýsinga um heildarhugsun byrjar ríkisstjórn Íslands hins vegar á því að leggja álögur á neyslu allra Íslendinga sem leggjast á barnafjölskyldur ekki síður en aðra. Álögur sem hafa tvöföld áhrif enda hækkar vísitalan mjög við þessar fyrstu skattahækkanir. Ríkisstjórnin velur að hækka gjöld og skatta, byrjar á að leggja álögur áður en að skilgreint er hvort hægt sé að skera burt þjónustu eða umsvif hjá hinu opinbera. Forgangsröðun ríkisstjórnarinnar er alls ekki í þágu þeirra sem minna mega sín.

Greinin birtist í Morgunblaðinu 30. maí 2009.

Í heimskreppunni miklu á fjórða áratug aldarinnar fylgdi mikið atvinnuleysi á Íslandi. Þeir sem höfðu fyrir fjölskyldu að sjá gengu fyrir þeirri vinnu sem bauðst. Unglingarnir mættu afgangi og atvinnuleysi þeirra á meðal varð nánast algjört.



Mörgum stóð ógn af hugsanlegum afdrifum ungdómsins og ráðamenn voru hvattir til aðgerða. Í kjölfarið setti bæjarstjórnin í Reykjavík í tilraunaskyni upp í vinnuskóla sem var fyrsti vísir Vinnuskólans eins og við þekkjum hann. Hann var þá starfræktur í skíðaskála Ármanns fyrir pilta og gert var ráð fyrir að piltarnir fengu 15 krónur að námskeiði loknu. Á stríðsárunum var mikið vinnuframboð og unglingar tóku þátt í ýmsum störfum en við lok fimmta áratugarins hafði aftur sótt í gamla farið fyrir stríð. Árið 1951 varð vinnuskólinn formlega til.



Borgarstjórn Reykjavíkur er stolt af því að nú, þegar líklegt er að færri störf standi unglingum til boða en áður, að allir unglingar í 8.-10. bekk fái starf í Vinnuskóla Reykjavíkur í sumar. Það er mikilvægt fyrir borgarbúa að unglingar geti gengið að starfi vísu hjá Vinnuskólanum og það er fagnaðarefni að borgarstjórn hafi tryggt þennan valkost.

Í vetur eru 4.500 nemendur skráðir í 8. -10. bekk grunnskóla í Reykjavík. Búist er við að 80-90% þeirra skrái sig í skólann sem er mun meira en 2008 en þá voru nemendur um 2.400. Það er því líklegt að unglingum í Vinnuskólanum fjölgi um tæplega 50% í sumar. Skráningu lýkur 24. maí.



Verkefni nemenda Vinnuskóla Reykjavíkur lúta að viðhaldi, snyrtingu og fegrun umhverfisins. Leitast er við að ala með unglingunum ýmsar dyggðir svo sem skyldurækni, ábyrgðartilfinningu, reglusemi, stundvísi og góða umgengni. Þessi markmið hafa ekki mikið breyst, unglingarnir fá þjálfun við verkleg störf og þeir taka þátt í fræðslu sem eykur víðsýni.



Vinna nemenda er góð langtímafjárfesting. Það hefur gríðarlega sterkt forvarnargildi fyrir allt samfélagið að geta veitt unglingum uppeldis- og félagslegt skjól í Vinnuskólunum. Það er góð fjárfesting að skapa unglingum vinnu.



Höfundur er formaður umhverfis- og samgönguráðs Reykjavíkurborgar.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 7. maí 2009.

Í kvöldfréttum í gær var frétt um REI málið í tengslum við óafsakanlega háa styrki FL Group og Landsbankans til Sjálfstæðisflokksins.   Af þessu tilefni tjáir varaformaður Samfylkingarinnar sig um málið og segir rangt hjá formanni Sjálfstæðisflokksins Bjarna Benediktssyni að sjálfstæðismenn í borgarstjórn hafi stöðvað samruna REI við Geysi Green Energy.   

Af þessu tilefni finnst mér rétt að endurbirta grein sem ég skrifaði um málið sl. haust og birtist í Fréttablaðinu:

Að segja satt og rétt frá

Borgarfulltrúarnir Sigrún Elsa Smáradóttir og Svandís Svavarsdóttir fjalla um REI-málið í Fréttablaðinu á mánudaginn undir fyrirsögninni „Sannleikurinn er góður grunnur". Grein þeirra gengur út á að rengja ummæli Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar um að hinir svokölluðu sexmenningar hafi komið í veg fyrir kaup FL Group og Geysis Green Energy á REI. Í staðinn bjóða þær upp á söguskýringar sem ganga út á að eigna sjálfum sér það þarfaverk að hafa stöðvað málið.



Lykilatriði í málinu er að stjórn OR samþykkti söluna á REI til FL Group og Geysis Green á stjórnarfundi fyrir ári. Sigrún Elsa sat þennan örlagaríka stjórnarfund fyrir hönd Samfylkingarinnar og samþykkti söluna. Svandís sat einnig fundinn fyrir hönd Vinstri grænna og ákvað hún að sitja hjá við afgreiðslu málsins. Að sitja hjá er því miður fyrir Svandísi hreint ekki það sama og vera á móti málinu og segja nei.



Með þessar staðreyndir í huga er því frekar skondið að sjá borgarfulltrúana tvo segjast segja sannleikann í grein sinni þar sem þær reyna að eigna sér stöðvun málsins. Augljóst er af ofansögðu að sú túlkun er röng.



Enginn af okkur „sexmenningum" sat í stjórn OR sem samþykkti söluna. Þar sem við vorum hins vegar algerlega á móti málinu frá fyrstu mínútu upphófst atburðarás sem borgarbúar þekkja ágætlega. Sú atburðarás leiddi til þess að salan á REI og miklum verðmætum úr OR gekk ekki eftir. Þvert á það sem stjórn OR ákvað, með Sigrúnu Elsu og Svandísi innanborðs.

Við sex borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem vorum allan tímann á móti málinu upplifðum verulegt mótlæti í fyrra fyrir það að standa föst á sannfæringu okkar. Það er því fróðlegt í dag, þegar öllum er það ljóst að það hefði verið algert glapræði að selja REI og stóran hluta Orkuveitunnar til áhættufjárfesta eins og lagt var upp með, að sjá borgarfulltrúa sem kusu með málinu eða sátu hjá vilja eigna sér málið.



Birtist 23. október 2008 í Fréttablaðinu

Meginverkefni ríkisins næstu mánuði og ár er að halda skuldum í lágmarki. Það hjálpar til að við hrun bankanna var ríkissjóður skuldlítill en síðan hefur sigið á ógæfuhliðina. Hluti af lausninni felst í að leita leiða til að halda arðbærum fyrirtækjum í rekstri og atvinnustigi sem hæstu og semja af fullri hörku um Icesave skuldbindingar.

Einn meginþáttur þessa verkefnis hlýtur að felast í leiðum til að draga úr útgjöldum ríkisins. Í því duga engin vettlingatök. Í bjartsýnu mati fjármálaráðherra eru skuldir ríkissjóðs áætlaðar 1.100 milljarðar í árslok 2009. Þetta er án skuldbindinga vegna Icesave og AGS sem samtals nema 1.200 milljörðum. Vaxtagreiðslur þessa árs áætlar ráðherrann tæpa 90 milljarða. Til samanburðar kom fram í vikunni að heildaraflaverðmæti íslendinga árið 2008 nam 99 milljörðum. Hallarekstur ríkisins á þessu ári er áætlaður 150 milljarðar. Tölurnar eru ógnvænlegar og ekki vil ég þurfa að velta fyrir mér stöðu mála ef niðurstaðan verður verri en Steingrímur áætlar.

Í þessu ljósi er furðulegt hversu lítið þingmenn, ólíkt sveitastjórnarmönnum, hafa rætt hvernig ríkissjóður geti sparað og minnkað útgjöld. Þetta á ekki síst við um þingmenn þeirra flokka sem nú sitja í minnihlutastjórn. Umræðan um hagræðingu og niðurskurð er fíll í þinghúsinu sem enginn þykist taka eftir.

Við stjórnvölinn sitja mestu eyðsluklær íslenskra stjórnmála. Núverandi forsætisráðherra einfaldlega neitaði að skera niður í sínu ráðuneyti í fyrri ríkisstjórn þar sem hún sat sem félagsmálaráðherra. Sömu flokkar mynduðu R-listann í Reykjavíkurborg. Á valdatíma þeirra jukust skuldir borgarinnar úr öllu hófi, á tíma þegar lag hefði verið að minnka skuldir. Undirrituð tók þátt í kosningabaráttu árið 2002 þar sem skuldasöfnun R-listans var meginefni baráttunnar. R-listinn vann þá baráttu þar sem fólki fannst þetta ekki skipta máli þá.



Mánuður er í kosningar. Núverandi minnihluta ríkisstjórn og þingmenn allir verða að útskýra hvernig eigi að takast á við hagræðingu í kerfinu. Kjósendur eiga rétt á að vita hvort hækka eigi skatta, skera eigi niður (og þá á hvaða forsendum) eða hvort stinga eigi höfðinu í sandinn. Fílinn í þinghúsinu verður að fara að ræða.



Greinin birtist í Fréttablaðinu í dag, 19.3.2009.

Enn virðist Framsóknarflokkurinn ætla að vekja á sér athygli með óábyrgum sölubrellum í aðdraganda kosninga. Fyrir alþingiskosningarnar 2003 lofaði Framsókn kjósendum 90% lán til íbúðarkaupa. Sú aðgerð átti sinn þátt í að koma íslenskum heimilum í skuldavandræði þar sem hún leiddi til hækkandi húsnæðisverðs, endurfjármögnunar og of mikillar skuldsetningar.



Tillögur Framsóknar varðandi úrlausn skuldastöðu heimila voru kynntar sl. mánudag. Hvað heimilin varðar á að færa öll húsnæðislán til Íbúðalánasjóðs sem á síðan að veita flata 20% skuldaniðurfellingu vegna allra húsnæðislána. Vandi íslenskra heimila er vissulega brýnn hvað varðar húsnæðislán. Tillaga Framsóknar er hins vegar þannig að nauðsynlegt er að hafa um hana nokkur orð.



Flatur niðurskurður í prósentum þýðir að sá sem skuldar mest fær hæstu krónutöluna eftirgefna. Þeir sem fóru óvarlegast í íbúðarkaupum síðustu árin fá því stærstu gjöfina frá skattgreiðendum. Jafnframt er óljóst hvort 20% sé það hlutfall sem dugi fyrir þann hóp sem skuldar mest. Þeir sem skulda hóflega í sínu húsnæði og eiga hugsanlega meiri eignir en skuldir fá eftirgefnar 20% af sínum skuldum þrátt fyrir að þeir þurfi þess ekki með.

Íbúðalán til íslenskra heimila námu 440 milljörðum í árslok 2007 skv. Hagstofunni. Ætla má að þessi tala sé í dag 500 milljarðar hið minnsta. 20% eftirgjöf kostar skattgreiðendur því a.m.k. eitt hundrað milljarða.



Framsókn vill að auki gefa flatan tuttugu prósenta niðurskurð á lánum til fyrirtækja. Slík lán eru rúmir fimm þúsund milljarðar í dag og því er þetta eftirgjöf upp á rúma eitt þúsund milljarða. Hið sama á við um þessi lán og húsnæðislánin; þeir fá mestu eftirgjöfina sem skulda hæstu upphæðirnar. Óvíst er hvort tuttugu prósenta gjöf hjálpi nokkuð og að auki mun fjöldi fyrirtækja sem þarf ekki á neinni hjálp að halda einnig fá eftirgefnar skuldir upp á milljónir og milljarða. Óhagkvæmnin í þessu er mikil.

Framsóknarmenn virðast halda að niðurfelling skulda, hvort heldur sem er fyrirtækja eða heimila, verði fjármögnuð af erlendum kröfuhöfum. Svo er ekki. Niðurfelling skulda á þennan hátt mun á endanum alltaf greiðast af skattgreiðendum á einn eða annan hátt. Eins og Þórólfur Matthíasson hagfræðingur benti á í vikunni gerist það með hærri kröfum erlendra kröfuhafa á hendur íslenska ríkinu ef bankarnir verða teknir yfir af kröfuhöfum eða með lægra endursöluverði á bönkunum seinna þegar þeir verða seldir. Á endanum greiða skattgreiðendur fyrir slíkar tillögur, á því leikur enginn vafi.

Ef erlendir kröfuhafar borguðu brúsann værum við auk þess að gefa eitthvað sem við eigum ekki. Þá mætti einnig spyrja af hverju við færðum ekki einfaldlega öll lánin niður um 100%?

Það er engin auðveld leið út úr skuldavandræðum heimilanna. Þeir sem eru verst staddir munu að öllum líkindum ekki ná að bjarga sér frá gjaldþroti. Nauðsynlegt verður að aðstoða þá, t.d. með því að endurleigja þeim fasteign sína. Einnig er ágæt hugmynd að þeir sem standa illa en ráða við ákveðna greiðslubyrði á mánuði breyti hluta af sínum greiðslum í leigugreiðslur eftir að bankar eignast eignarhlut í þeirra fasteignum. Aðalatriðið er að leiðin sem farin verður kosti þjóðarbúið sem minnst og að sá kostnaður beinist á markvissan hátt að þeim hópum sem þurfa á aðstoð að halda.

Forseti þings
Á Vísi.is er sagt frá því að Guðbjartur Hannesson sé nýr forseti Alþingis.



Það er merkilegt að ný ríkisstjórn sé búin að opinbera þetta því að þingskaparlög gera ráð fyrir að forseti Alþingis sé kosinn af þingmönnum. Minnihlutastjórnin hefur ekki meirihluta fyrir kjöri á nýjum forseta - ekki nema Framsókn hafi samþykkt þetta sérstaklega. Einnig sýnist mér að lögin geri aðeins ráð fyrir að forseti sé kjörinn eftir kosningar og því óljóst hvernig haga eigi kjöri á forseta þings.



Annars hefði mér fundist afar flott af nýrri ríkisstjórn að treysta núverandi forseta til áframhaldandi starfa, enda hefur hann staðið sig gríðarlega vel í að breyta þinginu til hins betra.

Ég og félagi minni í borgarstjórnarflokknum fórum á fundinn í Valhöll í gær þar sem Evrópumálin voru rædd. Bjarni Benediktsson var frummælandi ásamt Styrmi Gunnarssyni. Fundurinn var afar vel sóttur og komust færri í salinn en vildu. Bjarni skýrði frá sínum skoðunum og sagði að peningamálastefnan og breytt Evrópusamband frá síðustu ákvörðun flokksins væru þættir sem skiptu mestu máli í Evrópuumræðunni. Hann er talsmaður þess að á landsfundi verði ræddar tillögur sem gefa kost á að ganga lengra í umræðunni, jafnvel fara í þjóðaratkvæði um aðild.



Styrmir Gunnarsson er andvígur Evrópusambandsaðild. Hann einfaldar hlutina kannski helst til mikið, sem þó er mikilvægt því umræðan er talsvert óskýr. Styrmir hefur skrifað nokkrar greinar á vef Evrópunefndar flokksins (http://www.evropunefnd.is). Í stuttu máli telur hann engar líkur á að ESB gefi okkur neinar undanþágur vegna auðlinda landsins og því ætti málið ekki að vera til umræðu.



Fundurinn var talsvert heitur og margir miklir andstæðingar Evrópusambandsaðildar sögðu álit sitt. Starfsfólk Valhallar og trúnaðarmenn flokksins egia hrós skilið fyrir alla þá vinnu sem hefur farið fram og fer fram fram að landsfundi í lok mánaðarins.

Það sem truflar mig einna mest í umræðunni er þrýstingur á að þetta gerist strax - sérstaklega hjá hinum stjórnarflokknum. Í grunninn er þetta mun mikilvægara mál en svo að við höfum efni á því að ana að niðurstöðu. Útrásarvíkingar töldu helsta kost okkar Íslendinga vera hraða í ákvörðunum en þegar á reyndi var það einn af okkar stærstu löstum. Í augnablikinu er mikilvægast fyrir okkur Íslendinga að vinna okkur út úr þeirra úlfakreppu sem við erum í. Áður en okkur tekst það erum við augljóslega í afleitri samningsstöðu um aðild okkar að myntbandalagi Evrópu. Og þar sem lykilrök fyrir samningum við Evrópusambandið er myntin þá getur ekki legið svona mikið á.



Ég vona að þrýstingurinn um pólitískar breytingar og afleiðingar kreppunnar leiði okkur ekki út í að fara skríðandi til Brussel með lélega samningsstöðu. Ég er talsmaður breytinga til lengri tíma, ég vil nýja mynt og ég vil vita meira um hvað Evrópusambandið býður okkur. Niðurstaðan á hins vegar ekki að ráðast af þrýstingi frá hinum stjórnarflokknum í ríkisstjórn eða neinna annara.



Stjórnmálamenn eiga að setja fram langtímamarkmið. Þá gildir einu hvort við erum í góðæri eða kreppu. Þegar það er gert má alls ekki ana að hlutunum.

e.s. kl. 19.00 - þessi umræða er áhugaverð í þessu samhengi

Fyrir ári síðan stóð ég við eldavélina á gamlársdag og hlustaði á uppgjör ársins frá ýmsum álitsgjöfum.   Ég og félagar mínir í borgarstjórnarflokki Sjálfstæðismanna lágum þá undir harðri gagnrýni fyrir að hafa staðið á sannfæringu okkar og komið í veg fyrir hið títtnefnda REI mál.   Við vorum kallaðir skúrkar, börn í pólitík og ýmsum verri nöfnum af álitsgjöfum í sjónvarpi og útvarpi allan daginn.    Í dag er flestum ljóst að þessi gagnrýni var óverðskulduð - að mestu eða öllu leyti.

Þetta ár sem er að líða hefur verið afar viðburðarríkt, sérstaklega í pólitík á Íslandi.   Og nú fer sá tími í hönd að maður geri upp árið og vonast eftir nýjum tækifærum og breyttum áherslum á nýju ári 2009.   

Miðlar eru að gera það sama og það er alltaf áhugavert að lesa um það merka fólk sem hefur fallið frá og hefur markað djúp spor í söguna.   Það væri gaman að fá sambærilegar úttektir og þessa fyrir Ísland, nærtækast er að nefna Rúnar Júlíusson og Sigurbjörn Einarsson.

Obama ætlar að tilnefna Arne Duncan, núverandi fræðslustjóra Chicago, sem menntamálaráðherra sinn.   Duncan er þekktur fyrir gott starf í Chicago, sérstaklega við að hjálpa þeim börnum sem eru undir fátæktarmörkum og þeim sem hafa ekki náð árangri hingað til.   Frá 2001 hefur hann breytt tölunum, árið 2001 var 40% barna ekki að ná ,,standards" sem mælir árangur barna í landinu en í fyrr var hlutfallið komið í 33 %.

Mér finnst stórskemmtilegt að sjá hvernig Samfylkingarkonur nota nú orðið flokkurinn um Samfylkinguna. Ekki hefur þetta orð verið notað í jákvæðum tilgangi af þessum konum, eiginlega eingöngu þegar verið er að gera lítið úr Sjálfstæðisflokknum með kaldhæðnislegum hætti.

En nú eru þær (m.a. Oddný og Bryndís Ísfold) ósammála flokknum og formanninum sem styrkir kenningar mínar hér á Eyjubloggi um daginn um að armar í flokknum séu að skýrast. Ég hafði að vísu rangt fyrir mér um að þau myndu boða landsfund, en held því þó opnu enn um sinn.

En flokkurinn hefur líklega neikvæða merkingu hjá þeim stöllum. Ég hefði haldið að Samfylkingarfólk myndi passa sig vel á því að nota ekki þetta orð sem er hlaðið neikvæðri merkingu í þeirra hópi, og halda sér við orðið fylking. Ætli þær séu með þessu að segja að Ingibjörg sé að stjórna of mikið eins og formaður og of lítið eins og stjórnandi málfundar?

Mér finnst grein Hallgríms Helgasonar í Fréttablaðinu í dag benda til þess að valdabrölt sé í uppsiglingu í Samfylkingunni.   Í greininni er verið að toga í einn ráðherra flokksins umfram annan og líklegt að barist verði við Björgvin, sem talinn er Össurarmaður, um framgang í flokknum.  

Í gær var samþykkt einróma í borgarstjórn stefna borgarinnar í samgöngumálum starfsmanna og fyrir starfsemi Reykjavíkurborgar. Grænar ferðir er stefna sem hefur áhrif á ferðamáta starfsmanna borgarinnar. Markmiðið er sett á að Reykjavíkurborg sé til fyrirmyndar og sýni fordæmi með því að innleiða vistvænar samgöngur í starfsemi sinni. Reykjavíkurborg stuðlar þannig að betra og umhverfisvænna samgöngumynstri til framtíðar.

Reykjavíkurborg sem stór vinnustaður sýnir með þessu gott fordæmi og er til fyrirmyndar á ferðum sínum um borgina. Við sýnum fordæmi með því að innleiða nýja hugsun varðandi ferðir starfsmanna, með því að stuðla að jöfnum tækifærum þeirra sem velja annað en einkabílinn og með því að innleiða vistvænar samgöngur sem notaðar eru í vinnuferðir hjá borginni. Undir vistvænar samgöngur flokkast meðal annars hjólreiðar, ganga, almenningssamgöngur og notkun visthæfra bíla.

Stefnan Grænar ferðir er hluti af grænum skrefum í Reykjavík og er liður í því heildarmarkmiði að draga úr bílastæðaþörf, umferðarmyndun á háannatíma í borginni og í því að bæta loftgæði í borginni. Bílum í Reykjavík hefur fjölgað umtalsvert undanfarin ár eða um 40% frá1999-2007 á meðan íbúum fjölgaði um 7%. Fjöldi bíla á hverja þúsund íbúa voru 676 árið 2007 sem er langt langt umfram þær borgir sem við viljum bera okkur saman við. Rúmlega fimmtungur gróðurhúsalofttegunda sem losaðar eru út í andrúmsloftið koma frá samgöngutækjum. Auknum bílafjölda fylgir aukin mengun og tafir í umferð og hefur neikvæð áhrif á umhverfi, heilsu og borgarbrag.

Innleiðing vistvænna samgöngumáta í starfsemi borgarinnar felur m.a. í sér að reiðhjól og visthæfar bifreiðar eigi að standa starfsmönnum Reykjavíkur til boða vegna vinnuferða í borginni, tryggja góða aðstöðu fyrir gangandi og hjólandi, fjárfesta skal í visthæfum farartækjum fyrir starfsemi borgarinnar þar sem kostur er og taka upp samgöngusamninga við nýtt starfsfólk þar sem það á við í stað aksturssamninga. Samgöngusamningar geta tekið til ólíkra farartækja og ferðamáta, s.s. gangandi, með strætisvagni, á bifreið eða hjólandi, en skulu ávallt hafa það að markmiði að auka hlut vistvænna ferðamáta í vinnuferðum á vegum borgarinnar.

Sýningin í Orkuveitunni, í Gallerí 100° á uppfinningum Leonardo Da Vinci hefur slegið í gegn.   Þeir sem hafa ekki enn kíkt á sýninguna minni ég á að einungis eru 10 sýningardagar eftir.  Sýningin er frábær samræðuvettvangur fyrir foreldra og börn um hvernig uppfinningar verða að veruleika og hversu langur tími getur liðið áður en að hugmynd verður að raunverulegu tæki eða verkefni.   

Nú þegar það eru 6 vikur til jóla og skólastarf leikskólanna er komið í reglu og ró eftir að ný börn hafa bæst í hópinn í haust hefur líklega aldrei verið eins mörg óveðursský fyrir utan skólana. En starfsmenn skólanna passa upp á að kreppan komist ekki inn.

Það var yndislegt að vakna í gær og heyra gömlu góðu gufunna spyrja skólabörn á Austurlandi börn í 1-5 bekk hvort þau væru meðvituð um efnahagsástandið. Ekkert þeirra vissi hvað vextir væru og flest töldu þau að verðbólga væri sjúkdómur, bóla eða hálsbólga. Orðið kreppa vakti upp margar hugmyndir, einn sagði kreppu vera starfsmannafund, annar lýsti atriði úr Spaugsstofunni, en flest sögðu eðlilega að kreppa væri þegar maður beygði bakið, beyglaði bakið, færi í krumlu og ein stelpan sagði ,,svona” og sýndi svo fréttamanni leikfimisæfingar – og ég held að það hafi verið hægt að heyra hana hreyfa sig með miklum tilþrifum í útvarpinu.

En það var einn strákur sem lýsti kreppu betur en margir, hann sagði, ,,það er þegar krónan er að fyllast, eða tæmast”.

Til hamingju kæru landsliðskonur með sigurinn og áfangann í gær.  Þetta var frábær leikur og í raun frábærlega flottur fótbolti miðað við að völlurinn var mjög erfiður.

Ég hlakka til að mæta á leik í Helsinki

Að segja satt og rétt frá

Borgarfulltrúarnir Sigrún Elsa Smáradóttir og Svandís Svavarsdóttir fjalla um REI-málið í Fréttablaðinu á mánudaginn undir fyrirsögninni „Sannleikurinn er góður grunnur". Grein þeirra gengur út á að rengja ummæli Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar um að hinir svokölluðu sexmenningar hafi komið í veg fyrir kaup FL Group og Geysis Green Energy á REI. Í staðinn bjóða þær upp á söguskýringar sem ganga út á að eigna sjálfum sér það þarfaverk að hafa stöðvað málið.

Lykilatriði í málinu er að stjórn OR samþykkti söluna á REI til FL Group og Geysis Green á stjórnarfundi fyrir ári. Sigrún Elsa sat þennan örlagaríka stjórnarfund fyrir hönd Samfylkingarinnar og samþykkti söluna. Svandís sat einnig fundinn fyrir hönd Vinstri grænna og ákvað hún að sitja hjá við afgreiðslu málsins. Að sitja hjá er því miður fyrir Svandísi hreint ekki það sama og vera á móti málinu og segja nei.

Með þessar staðreyndir í huga er því frekar skondið að sjá borgarfulltrúana tvo segjast segja sannleikann í grein sinni þar sem þær reyna að eigna sér stöðvun málsins. Augljóst er af ofansögðu að sú túlkun er röng.

Enginn af okkur „sexmenningum" sat í stjórn OR sem samþykkti söluna. Þar sem við vorum hins vegar algerlega á móti málinu frá fyrstu mínútu upphófst atburðarás sem borgarbúar þekkja ágætlega. Sú atburðarás leiddi til þess að salan á REI og miklum verðmætum úr OR gekk ekki eftir. Þvert á það sem stjórn OR ákvað, með Sigrúnu Elsu og Svandísi innanborðs.

Við sex borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins sem vorum allan tímann á móti málinu upplifðum verulegt mótlæti í fyrra fyrir það að standa föst á sannfæringu okkar. Það er því fróðlegt í dag, þegar öllum er það ljóst að það hefði verið algert glapræði að selja REI og stóran hluta Orkuveitunnar til áhættufjárfesta eins og lagt var upp með, að sjá borgarfulltrúa sem kusu með málinu eða sátu hjá vilja eigna sér málið.

Birtist 23. október 2008

Þetta endurspeglar hversu vel skólafólkið okkar tryggir að börnin læri á lýðræði og skoðanaskipti um mál er snerta þau sjálf og umhverfi þeirra.

Í borgarstjórn er nú til umræðu Aðgerðaráætlun Reykjavíkurborgar sem felur í sér markmið vegna breytinga í fjármála- og atvinnuumhverfi. Starfshópur borgarstjórnar sem var skipaður um þetta verkefni hefur unnið mikla vinnu undanfarna vikur undir styrkri stjórn Óskars Bergssonar.

Sviðsstjórar, starfsmenn ráðhússins og fjármálastjórar sviða hafa lagt ómælda og óeigingjarna vinnu fram í þessu verkefni sem krefst þess að allir sem einn sinni meginmarkmiðum hópsins, að takast á við breytingar í fjármála- og atvinnuumhverfi til að tryggja að borgarbúar fái grunnþjónustu.

Og það er einmitt markmiðið, að ábyrg fjármálastjórn, stöðugleiki í rekstri og öflug grunnþjónusta fyrir íbúa verði staðreynd í gegnum þann ólgusjó sem við erum í nú.

Nú finna landsmenn allir fyrir eðlisbreytingu á efnahagsumhverfinu. Því fylgir mikið óöryggi og óvissa og þúsundir spurninga eru á lofti vegna aðgerða ríkisvaldsins síðustu daga. Einstaklingar hugsa fyrst og síðast um stöðu sína, heimilisins og sinna nánustu. Efst í huga fólks eru eigin innistæður og skuldir í bönkum og sjóðum. Næst leitar hugurinn til þeirra sem standa manni næst og eru nýbúnir að fjárfesta í dýru húsnæði, jafnvel með erlendri lántöku. Enn frekar er fólki hugsað til þeirra sem hafa misst starf og stöðu og þurfa að endurskipuleggja líf sitt frá grunni. Hugar okkar allra eru hjá þeim sem sjá ekki enn fyrir horn.

Í þessum glundroða er gott að vita að sveitarfélag eins og Reykjavíkurborg ætlar að tryggja að grunnþjónusta sé veitt, að leikskólarnir haldi áfram uppi þeirri gæðaþjónustu sem þar er, að grunnskólarnir blómstri og að félagsleg þjónusta sé tryggð. Þessi þjónusta er sú sem er hvað nálægust borgarbúum, sú þjónusta sem tengir í raun stjórnmál við íbúa.

Ég er afar stolt af því að á föstudaginn opnar ný sýning, Da Vinci í dag, í gallerí 100° í Orkuveitu Reykjavíkur.  Reykjavíkurborg, Hagkaup og Orkuveitan standa að sýningunni.  Markmiðið með henni er fyrst og fremst að fá skólabörn í heimsókn til að skoða það sem Da Vinci fann upp á 15 öld, löngu áður en uppfinningar hans fóru í almenna notkun.  

Hér er hægt að horfa á og lesa um miklar og áhugaverðar breytingar sem fræðslustjóri Washington DC er að gera á skólakerfi borgarinnar.  Fylgst er með þessum breytingum af mörgum kennarafélögum því ef þessar breytingar fara í gegn gætu kennarar sem samþykkja minna starfsöryggi en mun hærri laun sem tengd eru við árangur barna orðið þeir hæstlaunuðustu í Bandaríkjunum.   Það væri gaman að fá nánari upplýsingar um þessa samninga og þá sérstaklega um hvernig árangur barna er metinn.

Í dag hefst í 6. sinn samgönguvika í Reykjavík. Margt skemmtilegt er á dagskrá og yfirskrift vikunnar er Hreint loft. Á morgun verður stofnfundur félags áhugamanna um bíllausan lífstíl í Ráðhúsi Reykjavíkur. Félagið ætlar að vinna að því að berjast fyrir að jafnræðis sé gætt á milli ólíkra samgöngukosta. Á fimmtudaginn hefst ráðstefnan Driving Sustainability og einnig er um kvöldið fundur um samgöngu og loftslagsmál í samvinnu Reykjavíkurborgar, Hafnarfjarðarbæjar og Mosfellsbæjar. Á föstudaginn verður opnuð ný akrein fyrir Strætó og fer þá að sjást greinlega raunverulegur akkur í að taka strætó í vinnu á morgnana þegar vagninn rennur framhjá allri umferðarsultunni á morgnana. Um helgina fá svo hjólin forgang og nýtt hjóla og göngukort gefið út.

Allir þessir viðburðir sýna hvað margt er að gerjast í samgöngumálum til viðbótar við hinar hefðbundnu aðgerðir borgarinnar við að bæta umferðarflæði og tryggja öryggi gangandi og hjólandi. Borgarstjórn hefur ítrekað bent á þverpólitíska samstöðu um Sundagöng og bíður nú eftir að samgönguráðherra gefi grænt ljós á hönnun og umhverfismat svo hægt sé að telja niður að upphafi framkvæmda. Eins er verið að ræða um umferðarlausnir við íbúa við Miklubraut og Kringlumýrarbraut og áætlað er að fara með niðurstöðuna í umhverfismat í haust.

Það er að miklu leyti skipulag borgarinnar sem grundvallar flæði fólks á milli staða og þess vegna er mikilvæg þessi umræða sem Gísli Marteinn nefnir í pistli sínum á Eyjunni. Því lengra í austur sem við byggjum því fleiri bílar þurfa að fljóta niður í bæ á morgnana og svo í austurátt á kvöldin. Þétting byggðar er því eitt mikilvægasta umhverfismálið. Þetta er ákvörðun sem við í borgarstjórn tökum í dag fyrir framtíðaríbúana, börnin mín og börnin þeirra!

Umræðan er mikilvæg um ólíka samgöngukosti, þó ég viti að rigningin sé nú ekki að hvetja marga út úr bílnum í dag, og ég treysti því að fjölskyldur spjalli um nýjar leiðir í samgöngumálum þessa viku.

Eins og ég skrifaði hér á síðuna þá hófst aðgerðaráætlunin Borgarbörn í liðinni viku með svokallaðri þjónustutryggingu. Rafræn Reykjavík tók við skráningum á miðvikudaginn og á föstudagsmorgun höfðu 177 sótt um þjónustutryggingu.

Þjónustutrygging er fyrir foreldra sem fá ekki þjónustu í dag hjá borginni og er til að brúa bilið á milli fæðingarorlofs og leikskóladvalar/dagforeldravistunar. Markmiðið er að tryggja öllum börnum vistun við 12 mánaða aldur árið 2012 þannig að tryggingin verði óþörf. Það tekur á að byggja yfir öll þessi börn, t.d. kostar einn leikskóli um 250 milljónir í byggingu og milli 100-200 milljónir á ári í rekstri.

Þjónustutryggingin nemur 35.000 kr. á mánuði (jafnhátt og greitt er með barni hjá dagforeldri) og fellur niður um leið og barn fær þjónustu. Foreldrar geta fengið þessar greiðslur frá því að fæðingarorlofi sleppir og að 2 ára aldri. Ef foreldrar hafa ekki enn fengið pláss við 2 ára aldur við leikskóla heldur þjónustutryggingargreiðsla áfram þar til pláss er veitt. Foreldrar mega halda þjónustutryggingu að 2 ára aldri enda verða foreldrar að geta tryggt þá þjónustu sem þau velja (au-pair, frænkur, foreldrar að aðstoða hvort annað) fram í tímann. Foreldrar verða að skipta þjónustutryggingu á milli sín líkt og reglur um fæðingarorlof gera ráð fyrir.

Minnihlutinn í borgarstjórn hamast í þessu máli, er á móti því og kallar þjónustutryggingar heimgreiðslur og mömmugildrur. Rök þeirra eru tvíþætt. Annars vegar að konur velji að fara ekki á vinnumarkaðinn út af þessum þjónustutryggingum sem nú bjóðast og séu þannig afturför í jafnréttismálum. Hins vegar að upphæðin sé ekki nægilega há til að hún sé „sanngjörn framfærsla“. (Sjá bókun minnihluta í leikskólaráði hér). Mótsögnin er alger.

Bryndís Ísfold, varamaður í leikskólaráði, hefur farið mikinn á netinu um að ég þekki ekki stefnu meirihlutans. Ég held að hún þyrfti að byrja á því að skilja eigin rök gegn þjónustutryggingu og ákveða hvora stefnuna hún vill taka, hvort þetta sé mömmugildra þar sem þetta sé of lág upphæð eða að þetta sé mömmugildra þar sem þetta sé greitt heim.

Nokkrir punktar til viðbótar. Þjónustutrygging er ekki til að borga neinum fyrir að vera heima. Þess vegna er heimgreiðsla rangnefni. Þeir sem eru nú heima eru einmitt með þessu að fá stuðning til að geta hjálpað sér sjálfir, t.d. með að ráða au-pair, greiða fyrir hjálp fjölskyldumeðlima eða vinna með öðrum foreldrum í því að skiptast á að vera heima með ungabörnin. Foreldrar eru nefnilega snillingar í að púsla saman leiðum til að komast til vinnu og ég veit að eitt par gæti t.d. hugsað sér að skipta á milli mánuði með öðru pari þannig að allir komist í vinnu 3 vikur mánaðarins og eina viku heima. Eða til dæmis foreldi sem fær leyfi til að vinna hálfan daginn á móti hinu foreldrinu.

Minnihlutinn gerir jafnrétti kynjanna ekki greiða með því að tala þjónustutrygginguna niður. Frekar ættu þeir að hafa gagnrýnt harkalega biðlistana hjá þeim foreldrum sem hafa enga þjónustu fengið og sátu heima með engan stuðning þar sem þeir fengu ekki dagforeldrapláss eða leikskólapláss. Er það að fá ekki pláss ekki mömmugildra?

Þess ber að geta að minnihlutinn samþykkti ekki metnaðarfulla uppbyggingaráætlun leikskólaplássa í Borgarbörnum, ekki frekar en þjónustutrygginguna sjálfa.

Það er naumast að maður fær sendinguna frá Björgu Evu fréttastjóra í 24 stundum í dag vegna pistils gærdagsins (Frábær skipulagning hátíða). Þetta eru svona óþarfa ónot og útúrsnúningar sem maður býst ekki við af vönum blaðamanni.   Í þessum annars ágæta moladálki er ég sökuð á óþarflega kaldhæðinn hátt um „sjálfshól eða fölskvalausum aðdáun á félögum mínum í borgarstjórn“.  



Ég get ekki orða bundist yfir hátíðarbúningi þeim sem Reykjavíkurborg skartaði á Menningarnótt og í gær við móttöku landsliðsins í handbolta.  Þessu til viðbótar vil ég nefna Náttúrutónleika Bjarkar fyrr í sumar.

Ungir jafnaðarmenn ætla að bjóða okkur upp á sælgæti fyrir utan ráðhúsið á eftir.   Ég mun þiggja þetta sælgæti með þökkum enda er enginn borgarfulltrúi sammála því að síðustu 10 mánðuðir eigi að gleymast.   Allir flokkar hafa átt sinn þátt í þessu.  Þetta hefur verið erfiður tími og haft neikvæð áhrif á virðingu borgarstjórnar.  Við þurfum öll 15 að standa saman í að enduheimta traust borgarbúa.

Þessi leikur var ótrúlegur milli Íslands og Póllands.  Íslendingar voru betri allan leikinn og ef ekki væri fyrir endalausar brottvísanir hefði liðið haldið 4-5 marka mun.   Hreint út sagt frábær liðsheild, vörn, markfærsla og stemning.

Ég er ánægð með nýjan meirihluta í borgarstjórn enda taldi ég þennan sama meirihluta sem hóf þetta kjörtímabil vinna vel og gera mjög marga góða hluti. Í dag hefur verið rifjaður upp í fjölmiðlum sá góði árangur sem við náðum á þeim 16 mánuðum en eins og alþjóð veit var það eitt mál sem olli slitum þess samstarfs. Síðustu 200 daga gerðum við líka mjög margt og efst í mínum huga eru leikskólamálin og þá sérstaklega þjónustutryggingin sem verður að veruleika 1. september næstkomandi.

Ég skil að borgarbúar séu þreyttir, pirraðir og óánægðir með borgarstjórn í Reykjavík og það á eftir að taka langan tíma að byggja aftur upp traust og trúnað við kjósendur. Við borgarfulltrúar erum trúnaðarmenn kjósenda og höfum ekki staðið okkur sem slíkir síðustu 10 mánuði. Þessi 8 manna hópur endurnýjaðs samstarfs tekur við erfiðu verkefni til viðbótar við rekstur borgarinnar sem er að endurheimta traust borgarinnar á borgarkerfinu og stuðla að því að borgarstjórn öll endurheimti ímynd sína.

Hvað er það sem gerðist? Eitt stórt mál veltir af stað ósætti og óreiðu í borginni og starfsmenn borgarinnar finna heldur betur fyrir byltunum. Allir eru sekir á einn eða annan hátt. Sagnfræðingar eru líklega best fallnir til að draga þetta allt saman síðar meir þegar rykið sest.

Mikið er rætt um að kjósa þyrfti aftur, sem að mínu mati er óráð. Halldór Halldórsson bæjarstjóri á Ísafirði segir það sem segja þarf í því máli í dag. Ég leyfi mér samt að velta fyrir mér hvort að í raun kjósendur hafi ekki séð lýðræðið hafa sinn gang - þó að það hafi verið með of miklum látum. Miklar breytingar hafa átt sér stað síðan í upphafi þessa kjörtímabils því þrír flokkar hafa skipt um oddvita, af mismunandi ástæðum. Strax eftir kosningar fóru 3 borgarfulltrúar í þáverandi minnihluta úr sínum flokkum til annara starfa. Einn flokkurinn, Frjálslyndi flokkurinn klofnaði fyrir alþingiskosningar. Þetta tvennt breytti röðun og eðli allra borgarstjórnarflokka. Sumar þessara breytinga hafa verið vegna mála sem meirihluti kjósenda hafa haft sterka skoðun á. Það er því líklegt að kjósendur hafi haft, án kosninga, afdrifarík áhrif á stöðu mála.

En það er ekki tími til að velta sér upp úr þessu, orsökum og afleiðingum, þó það væri gaman að fá álit stjórnmálafræðinga á þessu. Það er tími til að halda áfram svo að borgin blómstri sem aldrei fyrr.

Það eru mikil vonbrigði að Doha viðræðurnar fóru út um þúfur.  Ég var farin að hlakka til að sjá styrkjakerfi landbúnaðarins breytast.  Nú þurfum við líklega að bíða í fjöldamörg ár í viðbót en þessi samningur sem rætt var um hefur verið í viðræðum í 7 ár.  Og þetta var ekki bara mikilvægt fyrir Ísland sem er með allt of háa landbúnaðarstyrki, í raun ekkert mikilvægt, miðað við öll þau vanþróuðu lönd sem þurfa á þessu að halda til að byggja upp nauðsynlega þjónustu í löndum sínum.

Foreldrar hennar voru hjónin Jakob Björnsson trésmiður, f. 14. ágúst 1864, drukknaði 26. maí 1910, og Guðríður Pétursdóttir, f. 14. júní 1863, d. 12. nóvember 1923.  Þau hjónin bjuggu í Vík í Mýrdal og eignuðust alls tíu börn sem öll eru látin. Elstur var Björn, f. 1893, sjómaður í Vestmannaeyjum, Eyjólfur Þórarinn, f. 1895, dó í bernsku, Sæmundur, f. 1896, drukknaði 1920, Pétur bóndi á Rauðhálsi í Mýrdal, f. 1897, Eyjólfur Þórarinn, smiður í Reykjavík, f. 1899, Kári, f. 1901, drukknaði ásamt Sæmundi bróður sínum 1920, Magnús Þorbergur, smiður í Vestmannaeyjum, f. 1903, Halldóra, f. 1905, dó í frumbernsku, og Ólöf Guðfinna, saumakona í Reykjavík, f. 1908, d. 1995, Jakobína Guðríður, f. 1910, d. 1997.

Það eiga sér stað harðar aðgerðir í Bandaríkjunum í stríðinu við offitu. Annars vegar lög sem sett voru 2006 í New York fylki (og fóru í framkvæmd á þessu ári) og kveða á um að á öllum matseðlum keðjuveitingastaða séu upplýsingar um hitaeiningar (sjá hitaeiningar í Starbucks latte) og hins vegar ný lög sem Arnold Schwarzenegger ríkisstjóri í Kalíforníu í gær sem bannar transfitu hjá 88000 veitingastöðum í fylkinu. (Til upplýsinga er transfita talin mjög óholl og er mest í steiktum mat, kökum og kexi).

Offita í Bandaríkjunum er staðreynd og spár benda til að í fyrsta sinn geti kynslóð barna átt styttri lífdaga en foreldrarnir vegna afleiddra sjúkdóma. Það er því ekki skrýtið að farið sé út í svona harðar aðgerðir því stjórnmálamenn eru fljótir að reikna út hreina kostnaðaraukningu í heilbrigðisþjónustu til næstu áratuga. En aðgerðir sem þessar geta ekki verið mjög markvissar og afar erfitt að sjá hver afraksturinn raunverulega verður.

Í tengslum við hreyfingu og fitu eru Bandaríkjamenn alveg sérstakir. Þeir taka svona einstaka mál fyrir, einu sinni mátti enginn borða egg, svo mátti enginn borða kolvetni (carbohydrates), og svo var það smjör. Núna er það transfita sem er „sökudólgurinn“ og ónægar upplýsingar um orkumagn í hverri einingu af mat! Transfitan er hættuleg en hafa verður í huga að þeir sem borða franskar, kökur og kex í miklu magni eru almennt ekki að hugsa vel um heilsu sína - og fólk er talið borða það u.þ.b. 10 sinnum meira af mettaðri fitu en transfitu sem er ekki síður óholl.

Þessi boð og bönn og þessi endalausa tíska um matarræði eru ekki af hinu góða.
Á sama tíma og mikill kostnaður fer í að slást lögfræðilega um heimildir fylkjana og þessar aðgerðir allar af hálfu opinbera aðila og fyrirtækja er pottur brotinn á svo ótrúlega mörgum sviðum sem skipta raunverulegu máli. Hreyfing í skólum í Bandaríkjunum er algjörlega í lágmarki, í leikskóla eru börn inni og við 3 ára aldur eru áhyggjur af kynferðislegu ofbeldi orðnar svo miklar að skólinn hefur áhyggjur af lögsóknum ef snerting (sem jú fylgir hreyfingu) er of mikil. 97% unglingsstúlkna eru áskrifendur af glamúrtímaritum sem hafa óbein áhrif á vonleysi þeirra um að verða í vextinum eins og barbídúkkur í vextinum. Ýmis og óteljandi megrunarlyf eru leyfð og meira er fjallað um fitusog og önnur inngrip heldur en hollt matarræði og næringarráðgjöf.

Hér heima er offita ekki síður áhyggjuefni. Leikskólarnir standa sig vel í að bjóða börnum upp á fjölbreytt og hollt matarræði í flestum tilfellum en í grunnskólunum gengur þróunin hægar að hluta út af sérvisku eldri barna. Hreyfing og næring eiga að vera samhangandi og í raun á hreyfingin að vera hluti af fæðupíramídanum (ef hann er þá enn við lýði).

Það er samt með þetta eins og önnur mál sem þarfnast athygli. Það þarf að byrja heima. Við berum sjálf ábyrgð á að hámarka velferð okkar. Ekki ríkið.

Í Morgunblaðinu í dag er ágæt úttekt á stöðu Reykjavíkurborgar í núverandi efnahagsástandi.   Nú þegar kreppir að og mögulega þarf að grípa til aðgerða til að borgarsjóður standi af sér niðursveiflu kemur í ljós að Orkuveitan er ekki eyland.   Öll lán OR eru í ábyrgð hjá borgarsjóði, þ.e. skattgreiðendum í Reykjavík (og að litlu leyti annara sveitarfélaga).  Þegar á fyrsta ársfjórðingi þessa árs var tap OR 17 milljarðar.  Tölur sem þessar munu sjást á meðan að krónan veikist eins og undanfarna mánuði.

Um helgina opnaði mjög skemmtileg sýning á Árbæjarsafni þar sem leikföng á síðustu öld eru sýnd í gamla ÍR húsinu (sem áður var Kaþólska kirkjan).   Ég mæli hiklaust með þessari sýningu, ég ætlaði ekki að ná syni mínum í burtu því hann var mjög upptekinn við að skoða öll leikföngin. 

Ekki ætla ég að tengja þetta pólitísku umróti eða öðru tengdu okkur stjórnmálamönnum. Þssi mynd sýnir hins vegar ansi skemmtileg þróun á einum mosaveggnum þar sem nú vex gras og hjá því komin blóm sem ég kann ekki að nefna.

Ég læt flakka fróðleiksmola um mosavegginn í leiðinni. Mér var sagt á einum viðburðinum á Listahátíð að mosinn hefði verið límdur á veggina með UHU lími - sem ku vera náttúrulegt lím og svona ansi öflugt.

Í dag er ég er ánægð og stolt fyrir hönd nemenda, kennara og allra þeirra sem starfa að skólamálum í dag þegar 5 frumvörp menntamálaráðherra voru samþykkt á þingi.   Samhent samstarf allra hagsmunaaðila síðustu þrjú ár og þingmanna á þessu þingi hefur gefið okkur nýja rammalöggjöf fyrir öll skólastig sem veita skólastjórnendum meira frelsi og meiri sveigjanleika í skólastarfi án þess að slaka á kröfum um gæði, menntun kennara og þróun í menntamálum. 

Ný lög um framhaldsskóla

Reykjavíkurborg stefnir að því að merkja fleiri menningarsögulega staði næstu árin. Í þessu samhengi finnst mér mikilvægt að benda lesendum Eyjunnar á að menningar- og ferðamálaráð Reykjavíkurborgar boðar út af þessu markmiði til opinnar samkeppni um samræmt útlit menningarmerkinga í Reykjavíkurborg. Markmið með slíkum merkingum er að kveikja áhuga fólks og efla fræðslu um menningu, sögu og náttúru borgarinnar. Um er að ræða fjölbreyttar merkingar víða um borgina, til dæmis við hús, torg, styttur, í skógarrjóðri, við strandlengju eða eitt og sér.

Ég vona að alls konar listamenn, arkitektar og hönnuðir sjái tækifæri í þessari samkeppni og skili inn hugmyndum. Það væri gaman að eiga heiðurinn að hönnun menningarmerkis sem prýðir borgina og fræðir heimamenn og gesti.

Áðan voru hvatningarverðlaun leikskólaráðs afhent í annað sinn í Höfða við hátíðlega athöfn. Allir í sínu besta skapi og falleg lög sungin af Ragnheiði Söru við undirspil Bjarna Jónatanssonar. Ólafur F. Magnússon borgarstjóri, Hildur Skarphéðinsdóttir skrifstofustjóri leikskólaskrifstofu og ég afhentum fyrir hönd leikskólaráðs hvatningarverðlaunin í dag. Verðlaunin þetta árið voru í formi viðurkenningarskjals og verðlaunagrips eftir þrjá ólíka íslenska hönnuði.

Markmið þessara verðlauna er að veita leikskólum í Reykjavík hvatningu í starfi, vekja athygli á því gróskumikla starfi sem fer fram í leikskólum borgarinnar og stuðla að auknu nýbreytni– og þróunarstarfi. Þau eru veitt sex skólum á hverju ári og eru í formi viðurkenningarskjals og verðlaunagripa. Allir geta tilnefnt til verðlaunanna, kennarar, skólar, starfsmenn og aðrar borgarstofnanir. Í ár fengu 14 skóli / verkefni tilnefningu frá 41 ólíkum aðilum.

Hvatningarverðlaunin hlutu í ár:

Leikskólinn Bakki fyrir þrjú metnaðarfull verkefni; Umhverfisverkefnið Flóð og fjöru, alþjóðlega samstarfsverkefnið eTwinning og heimasíðugerð.

Leikskólarnir Klamrar, Nóaborg og Stakkaborg fyrir verkefnið Skilaboðaskjóðan sem unnið var í samstarfi við Háteigsskóla. Það miðar að því að efla börn í leik- og grunnskólum í málefnalegum skoðanaskiptum og auka skilning og samræmingu milli skólastiga.

Leikskólinn Reynisholt fyrir lífsleikniverkefnið Líf og leikni.Leikskólinn Gullborg fyrir samstarfsverkefni skólans og samtakanna Blátt áfram.

Leikskólinn Hof fyrir verkefnið Dans-Hreyfing-Tónlist.

Kristín Einarsdóttir, leikskólastjóri í Garðaborg fyrir að skipuleggja námsferðir, veita leiðsögn og koma á tengslum milli íslenskra leikskóla og leikskóla í New York

Áðan voru hvatningarverðlaun leikskólaráðs afhent í annað sinn í Höfða við hátíðlega athöfn. Allir í sínu besta skapi og falleg lög sungin af Ragnheiði Söru við undirspil Bjarna Jónatanssonar. Ólafur F. Magnússon borgarstjóri, Hildur Skarphéðinsdóttir skrifstofustjóri leikskólaskrifstofu og ég afhentum fyrir hönd leikskólaráðs hvatningarverðlaunin í dag. Verðlaunin þetta árið voru í formi viðurkenningarskjals og verðlaunagrips eftir þrjá ólíka íslenska hönnuði.

Markmið þessara verðlauna er að veita leikskólum í Reykjavík hvatningu í starfi, vekja athygli á því gróskumikla starfi sem fer fram í leikskólum borgarinnar og stuðla að auknu nýbreytni– og þróunarstarfi. Þau eru veitt sex skólum á hverju ári og eru í formi viðurkenningarskjals og verðlaunagripa. Allir geta tilnefnt til verðlaunanna, kennarar, skólar, starfsmenn og aðrar borgarstofnanir. Í ár fengu 14 skóli / verkefni tilnefningu frá 41 ólíkum aðilum.

Hvatningarverðlaunin hlutu í ár:

Leikskólinn Bakki fyrir þrjú metnaðarfull verkefni; Umhverfisverkefnið Flóð og fjöru, alþjóðlega samstarfsverkefnið eTwinning og heimasíðugerð.

Leikskólarnir Klamrar, Nóaborg og Stakkaborg fyrir verkefnið Skilaboðaskjóðan sem unnið var í samstarfi við Háteigsskóla. Það miðar að því að efla börn í leik- og grunnskólum í málefnalegum skoðanaskiptum og auka skilning og samræmingu milli skólastiga.

Leikskólinn Reynisholt fyrir lífsleikniverkefnið Líf og leikni.Leikskólinn Gullborg fyrir samstarfsverkefni skólans og samtakanna Blátt áfram.

Leikskólinn Hof fyrir verkefnið Dans-Hreyfing-Tónlist.

Kristín Einarsdóttir, leikskólastjóri í Garðaborg fyrir að skipuleggja námsferðir, veita leiðsögn og koma á tengslum milli íslenskra leikskóla og leikskóla í New York

Fyrst að Óli frændi er búinn að týna farsímanum sínum hefur hann ekki fengið sms-ið mitt á sunnudaginn. Hann fær því persónulega kveðju frá mér á Eyjunni - Til hamingju með Evrópumeistaratitilinn!

Það eru mikil tíðindi að Orkuveitan geti ekki farið eftir samningi sem kunni að vera ólögmætur og þvi beri fyrirtækinu ekki að kaupa hlut Hafnarfjarðarbæjar í Hitaveitu Suðurnesja. Samkeppniseftirlitið hefur úrskurðaða að OR megi ekki eiga meira en 3% hlut í Hitaveitunni. Þetta er í raun miklu meiri frétt en allar REI fréttir undanfarna daga.

Um var að ræða skuldbindingu sem Orkuveitan hafði gert um 15% hlut Hafnarfjarðar og áætlaður kostnaður var metinn á 7 til 9 milljarða. Það verður samt að hafa í huga þegar talað er um verðmat á Hitaveitu Suðurnesja að Geysir Green Energy keypti hlut ríkisins á miklu hærra verði en talið var eðlilegt og nú miðast verðmatið við þau kaup.

Kjartan Magnússon, stjórnarformaður Orkuveitu Reykjavíkur, segir það liggja í augum uppi að Orkuveitan geti ekki farið eftir samningi sem kunni að vera ólögmætur. Allar forsendur kaupa fyrirtækisins á hlutum í Hitaveitunni virðast vera brostnar. Minna þarf á að í samningnum sem var ógildur um samruna REI og GGE átti þessi hlutur OR í HS að fara inn í GGE.

Ætlar GGE að kaupa hlut Hafnarfjarðar í HS? Og kannski líka hlut OR í HS?

Það var fátt um fína drætti í Hallargarðinum við Fríkirkjuveg 11 í dag þegar stofna átti Hollvinasamtök Hallargarðsins. Í fréttum RÚV kl. 19.00 sáust 8 einstaklingar mæta á stofnfund þrátt fyrir gott veður og mikla kynningu. Ég býst við að fáir viti hvaða garð er um rætt nema kannski ef nefnt er að í garðinum er oftar en ekki á 17. júní Brúðubíllinn með sýningar.

Áreiðanlega þykir mjög mörgum vænt um garðinn, ég veit að mér þykir vænt um hann en fullljóst er að enginn er að eignast garðinn eða fá hann leigðan - enda hefur hann aldrei verið til sölu. Því þurfa hollvinir og aðrir aðdáendur garðsins ekki að hafa áhyggjur af neinu. Húsið, Fríkirkjuvegur 11 hefur hins vegar verið selt til afkomenda byggjanda hússins, Thors Jensen, eða Björgólfs Thors sem ætlar að gera safn um afa sinn í kjallaranum og sýna húsinu mjög mikla virðingu.

Kannski er verðugt verkefni að stofna Hollvinasamtök Hallargarðsins samt sem áður. Til dæmis væri mjög gott að kynna Reykvíkingum sögu hans og að minnsta kosti tryggja að ef maður slær inn Hallargarðurinn í Google fái maður upplýsingar um þennan garð en ekki einhverja konungsgarða í Noregi

Við hjónin erum komin heim eftir mjög skemmtilega afmælistónleika Félags tónskálda og textahöfunda. Spiluð voru lög eftir Gunnar Þórðarsson, Ólaf Hauk Símonarson og Ólaf Gauk Þórhallsson. Flutningsmenn tónlistarinnar voru m.a. Ellen Kristjánsdóttir, KK, Högni í Hjaltalín, Lay Low en Eyþór Gunnarsson var augljóslega höfuðið á bak við þessa frábæru tónleika.

Leikskóli annast að ósk foreldra uppeldi og menntun barna á leikskólaaldri undir handleiðslu sérmenntaðs fólks. Höfuðmarkmið leikskólaráðs Reykjavíkurborgar er að tryggja börnunum framúrskarandi nám og umönnun í leikskólum.

Til að ná því marki þarf að huga að mörgu. Byggja þarf skóla í takt við fjölgun barna í borginni og mæta auknum kröfum foreldra um lengri dvalartíma. Fjölga þarf rýmum fyrir yngri börn í leikskólum og tryggja að fagmenntuðu starfsfólki fjölgi. Þá þarf að setja skýr markmið og fylgja eftir kröfum um gæði í skólastarfi. Samfara þessari uppbyggingu er það markmið leikskólaráðs að tryggja foreldrum aðgengi að öðrum ummönnunarúrræðum, s.s. dagforeldrum.

Borgarbörn er aðgerðaráætlun leikskólaráðs endurspeglar skref Reykjavíkurborgar á næstu 4 árum til að ná því markmiði borgarstjórnar að tryggja foreldrum val um dagvistarþjónustu frá því að fæðingarorlofi lýkur. Borgarbörn hefur það markmið að fjölga leikskólaplássum og kynna ný og ólík úrræði fyrir börn í Reykjavík með það að markmiði að bæta þjónustu við foreldra og börn.
Í áætluninni kemur fram að á næstu þremur árum verði leikskólaplássum fjölgað í nýjum leikskólum og nýjum deildum bætt við rótgróna leikskóla. Einnig verða í henni tímasetningar á nýjungum eins og nýjum úrræðum í þjónustu dagforeldra, hærri niðurgreiðslur til dagforeldra, þjónustutrygging, ungbarnaskólar, jöfnun niðurgreiðslna til sjálfstætt rekinna leikskóla, rafræn innritun í leikskóla samhliða nýjum upplýsingavef um dagvistunarmöguleika.

Þjónustutrygging er tímabundið úrræði fyrir foreldra sem hafa fullnýtt fæðingarorlof sitt, sótt um í leikskóla fyrir barn sitt og eru á biðlista eftir plássi. Þjónustutrygging stendur foreldrum til boða frá 1. september á þessu ári og er jafn há greiðsla og Reykjavíkurborg greiðir með barni sem er í vistun hjá dagforeldri eða 35.000kr. en fellur niður þegar barn fær boð um vistun í leikskóla eða gefst kostur á dagforeldri að ósk foreldra.

Foreldrar sem þiggja þjónustutryggingu en ráðstafa henni ekki til þriðja aðila skipta á milli sín greiðslutímabilinu á sambærilegan hátt og lög um fæðingarorlof gera ráð fyrir. Þjónustutrygging byggir þannig á hugmyndum um réttlæti og jafnrétti, réttlæti á þann hátt að yfirvöldum ber skylda til að tryggja jafnræði borgaranna og jafnrétti kynja á þann hátt að metnaðarfullar og virtar reglur um fæðingarorlof foreldra eru nýttar til að tryggja barni samvistir við báða foreldra sína og gera þeim kleift að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf.

Borgarbörn er samheiti yfir fjölda verkefna sem Reykjavíkurborg vinnur nú að til að tryggja foreldrum vistun fyrir börn sín frá því að fæðingarorlofi lýkur árið 2012. Lokamarkmiðið er að frá lokum fæðingarorlofs bjóðist ólík þjónusta til að tryggja foreldrum val í samræmi við þarfir sínar og barna sinna.

Hér er hægt að sjá áætlunina sjálfa og fleiri upplýsingar.

Í leikskólaráði var aðgerðaráætlunin borgarbörn samþykkt.   Þær fela í sér umfangsmikla aðgerðaráætlun með ólíkum úrræðum til að tryggja börnum frá því að fæðingarorlofi lýkur og fram til grunnskóla val um þjónustu.  Árið 2012 verða þannig foreldrar lausir við þá óreiðu og óskipulag í dagvistun sem nú er við lýði.

Að auki var samþykkt tillaga um svokallaða þjónustutryggingu og rannsókn á því hvernig foreldrar nýta sér hana og önnur úrræði þegar foreldraorlofi lýkur.  Þjónustutryggingin felur í sér að foreldrar sem hafa fullnýtt fæðingarorlof sitt, sótt um í leikskóla fyrir barn sitt og eru á biðlista eftir plássi, geti fengið þjónustutryggingu.  Þjónustutrygging er jafnhá greiðsla og Reykjavíkurborg greiðir með barni sem er í vistun hjá dagforeldri. 

Foreldrar sem þiggja þjónustutryggingu en ráðstafa henni ekki til þriðja aðila sem gætir barns skipta á milli sín tímabilinu á sambærilegan hátt og lög um fæðingarorlof gera ráð fyrir.  Markmiðið er að tryggja barni samvistir við báða foreldra og gera báðum foreldrum kleift að samræða jafnt fjölskyldu-og atvinnulíf.

Tillögurnar sem samþykktar voru eru eftirfarandi.  Einnig er hægt að sjá hér yfirlit yfir borgarbörn af blaðamannafundi á miðvikudaginn.

Tillaga F-lista og D-lista um Borgarbörn - tímasetta aðgerðaráætlun í uppbyggingu á þjónustu fyrir reykvísk börn 
Leikskóli annast að ósk foreldra uppeldi og menntun barna á leikskólaaldri undir handleiðslu sérmenntaðs fólks. Höfuðmarkmið leikskólaráðs Reykjavíkurborgar er að tryggja börnunum framúrskarandi nám og umönnun í leikskólum. Til að ná því marki  þarf að huga að mörgu.  Byggja þarf skóla í takt við fjölgun barna í borginni og mæta auknum kröfum foreldra um lengri dvalartíma.  Fjölga þarf rýmum fyrir  yngri börn í leikskólum og tryggja að fagmenntuðu starfsfólki fjölgi.  Þá þarf að setja skýr markmið og fylgja eftir kröfum um gæði í skólastarfi. Samfara þessari uppbyggingu er það markmið leikskólaráðs að tryggja foreldrum aðgengi að öðrum ummönnunarúrræðum, s.s. dagforeldrum.  Brýnt er að setja tímasett markmið til að foreldrum sé ljóst að unnið er samkvæmt metnaðarfullri aðgerðaráætlun.    Aðgerðaráætlunin heitir Borgarbörn og endurspeglar skref Reykjavíkurborgar á næstu 4 árum að því framtíðarmarkmiði borgarstjórnar að tryggja foreldrum val um dagvistarþjónustu frá því að fæðingarorlofi lýkur. Aðgerðaráætlunin Borgarbörn hefur það markmið að fjölga leikskólaplássum og kynna ný og ólík úrræði fyrir börn í Reykjavík með það að markmiði að bæta þjónustu við foreldra og börn. Í áætluninni kemur fram að á næstu þremur árum verði leikskólaplássum fjölgað í nýjum leikskólum og nýjum deildum bætt við rótgróna leikskóla. Einnig verða í henni tímasetningar á nýjungum eins og nýjum úrræðum í þjónustu dagforeldra, samningar við dagforeldra, þjónustutrygging, ungbarnaskólar, jöfnun niðurgreiðslna til sjálfstætt rekinna leikskóla, rafræn innritun í leikskóla samhliða nýjum upplýsingavef um dagvistunarmöguleika.

Tillaga F-lista og D-lista um þjónustutryggingu 
Lagt er til að foreldrar í Reykjavík sem hafa fullnýtt fæðingarorlof sitt, sótt um í leikskóla fyrir barn sitt og eru á biðlista eftir plássi, geti fengið þjónustutryggingu. Þjónustutrygging er jafn há greiðsla og Reykjavíkurborg greiðir með barni sem er í vistun hjá dagforeldri. Þjónustutrygging stendur til boða eftir að fæðingarorlofi lýkur, við 6 mánaða aldur hjá einstæðum foreldrum og við 9 mánaða aldur hjá giftum foreldum og þeim sem eru í sambúð. Þjónustutrygging gildir þar til barn fær boð um vistun í leikskóla eða gefst kostur á dagforeldri að ósk foreldra (þar til barnið verður 2 ára). Þjónustutrygging borgarinnar stendur til boða frá 1. september 2008 og verða umsóknir á rafrænu formi. Þjónustutrygging er tímabundin greiðsla til foreldra á meðan þeir brúa bilið frá því að fæðingarorlofi lýkur og þar til barn fær þjónustu dagforeldra eða leikskóla, s.s. til að greiða þriðja aðila, skyldmenni eða öðrum, fyrir aðstoð. Foreldrar sem þiggja þjónustutryggingu en ráðstafa henni ekki til þriðja aðila skipta á milli sín greiðslutímabilinu á sambærilegan hátt og lög um fæðingarorlof gera ráð fyrir. Markmiðið með skiptingu á milli foreldra er að tryggja barni samvistir við báða foreldra og gera foreldrum kleift að samræma fjölskyldu- og atvinnulíf.

Tillaga F-lista og D-lista um rannsókn á nýtingu og viðhorfi foreldra á dagvistarþjónustu að loknu fæðingarorlofi 
Lagt er til að sett verði á laggir rannsóknarverkefni í samstarfi við Rannsóknarstofu í barna- og fjölskylduvernd við Háskóla Íslands. Í því verði skoðað hvernig reykvískir foreldrar haga umönnun barna sinna frá því að fæðingarorlofi sleppir, ástæður fyrir ólíku vali foreldra á þjónustu fyrir börn sín og hvernig foreldrar nýta og upplifa tímabundna þjónustutryggingu. Rannsóknin dragi fram tölulegar staðreyndir (megindleg rannsókn) og varpi ljósi á skoðanir foreldra með ólíkan bakgrunn, m.a. með viðtölum (eigindleg rannsókn). Nánari rannsóknaráætlun verði kynnt leikskólaráði í vor og er miðað við að rannsókn ljúki í ágúst 2009.