PISTLAR


14

02 2013

Gefins en dæmalaust dýrmætt

Langflestir kennarar læra til starfans vegna þess að þeir hafa áhuga á námsefninu sem þeir ætla að kenna, hafa áhuga á börnum og þroska þeirra eða vilja leggja sitt af mörkum við að móta framtíðina. Ólíklegt er að margir sæki í kennarastarfið vegna launa þó að kjörin hafi hægt mjakast í rétta átt. Þrátt fyrir háleitar hugsjónir kennara er margt sem bendir til að börn í íslenskum grunnskólum beri of litla virðingu fyrir kennurum sínum.

Virðing er forsenda árangurs

Reglulega er vísað til framúrskarandi árangurs Finna í grunnskólakerfinu. Finnar eru ítrekað efstir í PISA-könnun OECD sem mælir árangur grunnskólanemenda. Íslenskir grunnskólanemar eru í sömu könnun í meðaltali OECD-landanna. Finnar hafa í kjölfarið á sínum frábæra árangri boðið upp á ráðstefnur og námskeið til að kynna hefðir sínar, kennsluaðferðir og ólíkar skólagerðir. Það er vissulega margt sem getur útskýrt árangur Finna. Eins og gengur eru sumar af áherslum þeirra sambærilegar okkar áherslum í skólamálum en annað í íslenskum skólum er betra en í Finnlandi, til dæmis þættir er varða mælingar á líðan barna í skólum.

Að mati Finna sjálfra er þó lykilþáttur í árangri þeirra hversu mikil og almenn virðing ríkir fyrir kennarastarfinu, en virðing fyrir finnskum kennurum hefur lengi verið mjög mikil. Ólíkt því sem gerist hér á landi er finnskum kennurum nær alfarið treyst fyrir því að velja námsefni, kennsluhætti og hvenær námsefni er kennt þar sem aðalnámskrá Finna er mjög opin og sveigjanleg. Mikið traust og virðing samfélagsins fyrir kennurum er ekki síður tilkomin vegna jákvæðs viðhorfs Finna til menntamála en stefnumótandi ákvarðana skólayfirvalda.

Virðing í verki

Eitt af því mikilvægasta sem foreldrar kenna börnum sínum er að bera virðingu fyrir lífinu, fólki og hlutum. Besta leiðin til að kenna börnum að bera virðingu fyrir fólki er að umgangast börnin sjálf og aðra með virðingu. Þegar barn upplifir að því sé sýnd virðing veit það af reynslu hvernig það er gert. Virðing verður enda best kennd með framkomu og dæmum. Kennarinn minn í grunnskóla kenndi okkur virðingu með því að beina athygli okkar að ýmsum atvikum í skólastofunni. Þegar við átti bað hún um þögn og greip tækifærið til að útskýra hegðun sem tengdist virðingu.

Með þessu ýtti hún undir tillitssemi við náungann. Ef pennaveski féll á gólfið og einhver hjálpaði eigandanum sagði hún okkur að þarna væri sýnd tillitssemi. Kennarar hafa sannarlega nóg af tækifærum til að benda á dæmi sem kenna börnum að bera virðingu fyrir félögunum, skólanum og umhverfinu. 

„Þessir kennarar…"

Grunnurinn að því að börn beri virðingu fyrir skólanum sínum verður þó best lagður heima fyrir. Nú liggur ekkert fræðilegt mat fyrir á því hvort foreldrar skólabarna tala vel eða illa um kennara og annað starfsfólk skólanna heima við. Einhverjir foreldrar hafa eflaust staðið sig að því að tala óvarlega fyrir framan börnin sín. Sumir hafa kannski pirrast yfir ákveðnum kennurum eða sýnt óþarflega mikla ákefð þegar umræður um launamál kennara ber á góma. Það er að sama skapi tilfinning margra kennara að neikvæð umræða á heimilinu um árangur skóla, störf og kjaramál kennara sé staðreynd.

Slíkt virðingarleysi væri sannarlega meinsemd enda taka börnin mikið mark á því hvað foreldrum þeirra finnst. Foreldrar og forráðamenn ynnu þannig gegn því að börnin okkar lærðu að meta mikilvægi menntunar og með því væri beinlínis verið að draga úr árangri barna okkar. Neikvæð umræða um skólastarf heima við getur gefið börnum tilfinningu fyrir því að skóli sé að einhverju leyti tímasóun og dregur jafnframt úr mikilvægu samstarfi heimilis og skóla. Miklu fremur ætti að halda þeirri skoðun á lofti að „menntun sé lykillinn að framtíðinni". 

Við matarborðið heima

Börnin okkar munu aldrei virða skólann sinn, námið né kennarana sína nema þessum sömu hlutum sé sýnd virðing heima fyrir. Virðingin kemur þegar samtal fjölskyldunnar við matarborðið heima, um alla þá sem leggja sitt af mörkum til náms barnsins, breytist til hins betra. Ræðum um það sem vel er gert og setjum okkur í spor kennarans. Ræðum líka dæmi um virðingarleysi við börnin okkar þegar tækifæri gefast. Gerumst fyrirmyndir og sýnum virðingu í verki. Það er gefins en dæmalaust dýrmætt.

Lesa meira

05

02 2013

Tækifæri til uppstokkunar - kennarasamningar á tímamótum?

Forysta Kennarasambands Íslands lýsti því yfir í fjölmiðlum í síðustu viku að hún vildi skilgreina kennarastarfið upp á nýtt. Sú yfirlýsing býður upp á einstakt tækifæri því þar með virðast kennarar og sveitastjórnarmenn sammála um að tími sé kominn til að núverandi kerfi verði endurmetið í heild sinni. Fram að þessu hafa báðir aðilar sett fram ólíkar kröfur um breytingar sem enda iðulega sem breyting eða sem viðbót við eldri samning. Samningurinn sem nú er í gildi er því orðinn mjög ítarlegur og inniheldur of margar hindranir að mati margra, bæði innan kennarastéttar og utan. Það er kominn tími til að hugsa hlutina upp á nýtt svo að skólastarf og kennarar fái að blómstra.


Í umræðu um laun kennara eru landsmenn sammála um að greiða eigi vel fyrir þetta mikilvæga starf. Við höfum öll verið nemendur og vitum að kennari getur haft grundvallaráhrif á gildi einstaklings til framtíðar. Það skiptir okkur öll miklu máli að öflugir og hugmyndaríkir einstaklingar velji að starfa sem kennarar. 

Almennt eru Íslendingar sáttir við grunnskólakerfi landsins. Ísland stendur sig þó ekkert sérstaklega vel þegar árangur nemenda og brottfall er skoðað í erlendum samanburði, t.d. miðað við lönd innan OECD. Í samanburði við önnur lönd borgum við kennurum frekar lág laun en kennararnir okkar kenna talsvert færri kennslustundir að meðaltali. Lítill breytileiki er á milli skóla landsins og tiltölulega lítill hópur nemenda er með mjög lágar eða mjög háar einkunnir.

Auknar kröfur
Íslenskir kennarar segja álagið á sér mjög mikið og kröfurnar þannig að ekki sé unnt að uppfylla þær allar. Þetta er að mörgu leyti rétt. Foreldrar kalla eftir sífellt ítarlegri upplýsingum. Sveitarstjórnarmenn og ráðuneyti biðja um innra og ytra mat á árangri. Óskað er eftir að kennarar sinni betur stuðningi við börn með sérþarfir, bjóði upp á fleiri iðnkúrsa, þverfaglega kennslu, einstaklingsmiðað nám, tölvukennslu og svo má lengi telja. Þessu til viðbótar hafa skólar tekist á við talsverðan niðurskurð sem hefur haft í för með sér að kennarar ganga í fleiri störf og verkefni en áður og hafa m.a. ekki getað sinnt lágmarksstarfsþróun undanfarin misseri.

Flóknir samningar
Það er vel skiljanlegt að kennarar upplifi mikið álag og því er að vissu leyti eðlilegt að þeir hafi leitast við að setja inn í kjarasamninga nákvæmari skilgreiningar á þeim verkefnum sem þeir eiga raunverulega að inna af hendi. 

Umræðan um núverandi launaramma kennara hefur um nokkurt skeið verið á þá leið að samningurinn sé flókinn og tilfinningin sú að hann hindri framþróun og sveigjanleika í skólastarfi með fjölmörgum og flóknum klásúlum um kennsluskyldu, undirbúningstíma og kennsluafslætti.

Áherslan í samningnum gerir síður ráð fyrir ólíkum skólaáherslum, formum eða nýjungum. Vegna þess hversu niðurnjörvaður samningurinn er um hin ýmsu smáatriði virkar hann sem takmarkandi afl við skipulag skólastarfs. Lög og kjarasamningar í bland hafa einnig þau áhrif að skólastjórar hafa of lítið um verkefni og skyldur starfsmanna sinna að segja. Það er ólíklegra að skólastjóri, eins og stjórnandi venjulegs fyrirtækis, geti innleitt stefnu viðkomandi skóla nema hann geti stýrt betur tíma og verkefnum starfsmanna sinna. 

Breytilegt starfsumhverfi kennara og almenn skólaþróun krefst þess að launakerfi kennara sé sveigjanlegra en nú er. Við þurfum skipulag og launaramma sem virkar hvetjandi fyrir kraftmikla kennara og umbunar þeim sem leggja sig sérstaklega fram við að bæta umhverfi og árangur barnsins. Kerfi sem tryggir að allir sem koma að skólastarfinu rói í sömu átt.

Opna upp á gátt
Það má taka heilshugar undir með formanni félags grunnskólakennara um að það sé kominn tími til að skilgreina starf kennara upp á nýtt. Það er örugglega fljótlegasta leiðin, og hugsanlega eina leiðin, til að markmiðum samningsaðila verði náð. Það er ólíklegt að starf grunnskólakennarans breytist fyrr en við leysum skólastarfið undan fjötrum kjarasamninga og niðurnjörvaðrar stundatöflu. Forsenda þess að hægt sé að breyta skólastarfinu er að opna samningana upp á gátt. Kröfur um breytingar, fleiri verkefni og aukinn árangur munu ekki minnka og því er afar ólíklegt að stagbætur við núverandi kjarasamning skili tilætluðum árangri um minna álag og aukin gæði kennslu. Einnig þurfa skólastjórar að hafa meira að segja um störf kennara sinna svo hægt sé að ná fram því besta í skólastarfinu. Í framhaldinu mun starf kennarans breytast. Slíkar breytingar eru ekki eingöngu óhjákvæmilegar heldur nauðsynlegar fyrir framþróun íslensks skólastarfs.
Lesa meira