PISTLAR


25

04 2013

Ný kynslóð

Kjördagur býður upp á nýtt upphaf. Sumir segja þetta ofmetna fullyrðingu. Aðrir telja að Alþingi og stjórnmálamenn séu alveg búnir að týna jarðtengingunni. Samt upplifa flestir að atkvæði þeirra skipti miklu máli og að við kosningar lokist kaflar og ný tækifæri bjóðist.

Íslendingar, eins og flestar þjóðir, eru hugsi yfir því hvernig ákvarðanir stjórnmála og stjórnvalda geti endurspeglað hag almennings betur. Lýðræðið gegnir lykilhlutverki og flestir vilja sjá fjölbreyttari leiðir með þátttöku almennings við ákvarðanatöku, t.d. með aukinni upplýsingatækni. Hvernig aukin lýðræðisleg þátttaka er útfærð, er í höndum stjórnmálamanna. Traust til stjórnmálamanna hefur þó aldrei mælst lægra á Íslandi. Þessi mótsögn er eitt mikilvægasta verkefni næsta þings. Stjórnmálamenn þurfa ekki einungis að endurvinna eigið traust heldur verða þingmenn og sveitarstjórnarmenn að sýna í verki að þeir kunni að hlusta. Þeir þurfa að sýna að þeir taki ábendingar og gagnrýni til greina við ákvarðanatöku og lagagerð.

Aukið samráð flokka
Aukið traust á verkum stjórnmálamanna felst þó ekki einungis í að þátttaka almennings við ákvarðanatöku verði aukin. Íbúar þessa lands vilja nefnilega líka trúa því að fulltrúalýðræði á þingi geti skilað því að flokkar nái að semja sín á milli um mikilvægustu málefnin. Að minnsta kosti eins langt og það nær. Að samtal, samræður og samningar séu eðlilegur hluti af þingstörfum, miklu frekar en uppsetning á hálfgerðum leikritum og töf mála sem landsmenn eru orðnir dauðleiðir á. Traust á þinginu eykst þegar þingmenn sýna í verki að ríkisstjórnir og stjórnmálaflokkar geti horft lengra fram í tímann og unnið með stefnumarkandi ákvarðanir sem taka á mikilvægustu verkefnunum. Vantraustið endurspeglast þannig í því að Alþingi nær ekki sátt um stórar, stefnumarkandi ákvarðanir.

Eins og tekið er skýrt fram í skýrslu McKinsey um framtíð Íslands verður framtíðaruppbygging efnahagskerfis ómarkviss með öllu nema þingflokkar geti sameinast um viss grundvallarsjónarmið. Þetta á ekki bara við um Ísland heldur hvaða land sem er. Það er okkur sem þjóð bráðnauðsynlegt að þingið læri af nágrönnum okkar í þessum efnum. Danskir stjórnmálaflokkar hafa t.a.m. í yfir tuttugu ár samið um stefnumótandi ákvarðanir áður en ný lagafrumvörp eru lögð fram. Þannig eru langtímaákvarðanir best teknar.

Áskorun til formanna
Hvernig sem atkvæði falla á laugardaginn er ljóst að ný kynslóð formanna tekur við stjórn landsins. Kjósendur krefjast þess nú þegar algjör endurnýjun hefur átt sér stað í forystu flokka að þeir taki upp ný vinnubrögð sem endurspegla meiri sátt og meiri langtímasýn fyrir Ísland. Það er mikil áskorun til þingmanna að sýna fram á að kynslóðaskiptin sjáist í verki. Kjósendur líta margir á þetta fólk sem mikilvægustu forsendu þess að hægt verði að endurreisa traust á Alþingi.

 

Næstu ríkisstjórnarflokkar verða að vinna markvisst með þeim flokkum sem ekki taka við lyklum ráðuneyta og sýna þannig kjósendum að starfað verði náið með minnihluta Alþingis að hagsmunamálum þjóðarinnar og framtíðarsýn landsins. Allir kjörnir þingmenn sitja á þingi með það sameiginlega markmið að standa vörð um hag þjóðarinnar og byggja upp betri framtíð fyrir okkar auðuga land.

Að sjálfsögðu hafa stjórnmálaflokkar ólíkar áherslur á sama hátt og landsmenn hafa mismunandi skoðanir á hlutunum. Alþingi er hins vegar rúið trausti einmitt af því að ekki eru gerðar neinar alvöru tilraunir til þess að ná sátt í stórum málum. Vinnubrögðin felast, ólíkt því sem þekkist í Danmörku, fremur í að nokkuð ítarlega unnin frumvörp eru lögð fram sem skapa strax ágreining um heildarmyndina. Þegar markmiðin eru sambærileg hjá flokkum á þingi, eins og t.d. að hjálpa verði heimilum í miklum skuldavanda, þá á klárlega að vera gerlegt að ræða hugmyndir allra stjórnmálaafla og vinna sameiginlega að settu marki. Slík vinnubrögð myndu örugglega skila okkur mun betri stefnumörkun og ákvörðunum til lengri tíma.

Meira traust
Fyrir fjórum árum varð búsáhaldabylting á Íslandi. Fólkið í landinu kallaði á breytt vinnubrögð. Við síðustu kosningar varð töluverð endurnýjun í hópi þingmanna en vinnubrögðin breyttust lítið og margir myndu segja að þau hafi hreinlega versnað. Enn standa stór mál eftir óleyst og þingmenn virðast ekki hafa skynjað að kallað var eftir breyttum vinnubrögðum sem fela í sér að átök verði lögð til hliðar. Það væri skilvirkasta leiðin til að byggja upp traust á Alþingi að nýju en á laugardaginn gefst tilvalið tækifæri fyrir nýkjörna þingmenn að hefja þá vegferð.

Lesa meira

16

04 2013

Að slökkva elda

Stjórnendur verða að forgangsraða verkefnum svo tími þeirra nýtist sem best. Til þess eru verkefni gjarnan flokkuð í mikilvæg verkefni, sem eru til lengri tíma og stefnumótandi, og áríðandi verkefni, en þau krefjast að jafnaði skjótra úrlausna til að bregðast við brýnum og oft óvæntum uppákomum.

Til þess að endalaus tími fari ekki í að slökkva elda og taka erfiðar ákvarðanir á hlaupum verða stjórnendur að helga stefnumótandi ákvörðunum sem mestan tíma því slíkt fækkar til muna uppákomum sem krefjast áríðandi skammtímalausna.

Fráfarandi ríkisstjórn vann lítið eftir þessu kerfi. Hún sóaði nánast alfarið tíma sínum í að slökkva elda. Endalausar deilur í þingflokkum og milli þingflokka, afsagnir ráðherra, plástrar á gjaldþrota Íbúðalánasjóð og mýmörg önnur dæmi eru til marks um þetta.

Hvert fór skjaldborgin?

Kjörtímabilið hefur liðið án nothæfrar stefnumörkunar varðandi lausnir fyrir heimilin að því undanskildu að vinstri þingmönnum tókst að markaðssetja innantóma slagorðið: Skjaldborg um heimilin. Sökum úrræðaleysis ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna virðast margir kjósendur ætla að grípa á lofti loforð Framsóknarmanna um ?lausn? þess vandamáls.

Þegar kemur að kosningum verða einmitt oft mestu hitamálin þau mál sem eru mest áríðandi hverju sinni. Sumir stjórnmálaflokkar meta meira að segja hvað kjósendum finnst áríðandi áður en þeir leggja fram sína sýn til að tryggja sér atkvæði. Það er þannig innbyggt í kosningafyrirkomulagið að ræða skammtímalausnir fremur en langtímaverkefni sem hafa áhrif til langs tíma. Mikilvægu málin víkja fyrir þeim áríðandi.

Skuldir hverra?

Kosningabaráttan nú snýst þannig nær eingöngu um einn afmarkaðan, en vissulega raunverulegan, vanda. Kosningaloforðin sem eiga að leysa vandann bera þess merki að vera nánast mótuð á hlaupum milli fjölmiðlaviðtala. Þannig er stærra samhengi málsins eða langtímaafleiðingar lítt ræddar. Umræðan um jafnræði milli misskuldsettra heimila fer varla fram. Enginn þorir að tala um fjölskylduna sem býr enn í litlu gömlu íbúðinni. Þessi fjölskylda skuldar minna en gengur og gerist en er samt ætlað að borga brúsann með sköttum framtíðarinnar. Enginn er talsmaður þeirra sem ákváðu að leigja sér húsnæði síðustu árin í stað þess að skuldsetja sig fyrir allt of dýrum fasteignum. Fáir reynast talsmenn lausna sem henta börnunum okkar best sem felast í niðurgreiðslu skulda hjá illa stæðum ríkissjóði.

Nauðsynleg breyting

Til þess að ríkisstjórnir og stjórnmálaflokkar geti horft lengra fram í tímann og unnið með stefnumarkandi ákvarðanir þarf að ráðast að kjarna vandans. Hann er sá að þingið verði fært um að ná sem mestri sátt um stórar, stefnumarkandi ákvarðanir.

Eins og tekið er skýrt fram í skýrslu McKinsey um framtíð Íslands þá verður framtíðaruppbygging efnhagskerfis ómarkviss með öllu nema að þingflokkar geti sameinast um grundvallarsjónarmið. Það er okkur sem þjóð nauðsynlegt að þingið læri af nágrönnum okkar í þessum efnum en danskir stjórnmálaflokkar hafa t.a.m. í yfir tuttugu ár samið um stefnumótandi ákvarðanir áður en ný lagafrumvörp eru lögð fram. Þannig eru langtímaákvarðanir best teknar.

Að sjálfsögðu hafa stjórnmálaflokkar ólíkar áherslur á sama hátt og landsmenn hafa mismunandi skoðanir á hlutunum. Alþingi hefur hins vegar nánast alfarið misst traust samfélagins einmitt af því að ekki eru gerðar neinar tilraunir til þess að ræða hvort sátt geti náðst í stórum málum. Vinnubrögðin felast, ólíkt því sem þekkist í Danmörku, fremur í að nokkuð ýtarlega unnin frumvörp eru lögð fram sem skapa strax ágreining um heildarmyndina.

Ef markmiðin eru sambærileg hjá flokkum á þingi, eins og að hjálpa verði heimilum í miklum skuldavanda, þá er vel gerlegt að ræða hugmyndir allra stjórnmálaafla og vinna sameiginlega að settu marki. Öruggt er að slík vinnubrögð skili okkur miklu betri stefnumörkun og ákvörðunum til lengri tíma og fækki verulega allt of tíðum óvæntum uppákomum, skammtímalausnum og slökkvistörfum í íslensku samfélagi.

Greinin birtist í Morgunblaðinu 16. maí 2013

Lesa meira